Sortowacz-brakarz ceramiki – kod 731408 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Sortowacz-brakarz ceramiki ocenia wypalone wyroby ceramiczne – płytki, porcelanę stołową, ceramikę sanitarną, cegły i kształtki – wyszukuje wady takie jak pęknięcia, odpryski, zaciągi szkliwa, deformacje i różnice odcienia, a następnie klasyfikuje wyroby do odpowiednich gatunków, oznacza je i odkłada braki. Pracuje przy liniach sortujących za piecami tunelowymi i rolkowymi, często także pakuje i paletyzuje wyroby.
Sortowacz-brakarz ceramiki – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie zasadnicze zawodowe lub średnie, preferowane w zawodach ceramicznych lub szklarskich,
- znajomość wad wyrobów ceramicznych, norm i wzorców gatunkowych obowiązujących w zakładzie,
- bardzo dobry wzrok, w tym prawidłowe rozróżnianie barw i odcieni,
- umiejętność posługiwania się przyrządami pomiarowymi – suwmiarką, szczelinomierzem, kątownikiem, przymiarem do płaskości,
- dokładność, spostrzegawczość i umiejętność utrzymania koncentracji przy pracy powtarzalnej,
- uprawnienia UDT do obsługi wózków jezdniowych – jeśli pracownik paletyzuje i przewozi wyroby,
- gotowość do pracy w systemie trzyzmianowym.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- brakarz wyrobów ceramicznych,
- sortowacz płytek ceramicznych,
- kontroler wyrobów porcelanowych,
- selekcjoner ceramiki,
- pracownik sortowni ceramiki.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy,
- badanie okulistyczne z oceną ostrości wzroku i widzenia barw,
- badanie układu oddechowego ze spirometrią i – według wskazań lekarza – RTG klatki piersiowej przy narażeniu na pył krzemionki krystalicznej,
- badanie słuchu (audiometria) przy pracy w hałasie linii sortujących,
- ocena narządu ruchu i kończyn górnych ze względu na powtarzalne ruchy i przenoszenie wyrobów.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 3 lata,
- szkolenie z wzorców jakości, wad wyrobów i zasad klasyfikacji gatunkowej,
- instruktaż obsługi linii sortującej, stołów kontrolnych i urządzeń do paletyzacji,
- kurs operatora wózka jezdniowego z egzaminem UDT – jeśli wymagany na stanowisku,
- szkolenie z ręcznego przenoszenia ciężarów i ergonomii stanowiska.
Środowisko pracy
Stanowisko sortowacza znajduje się w hali za piecami do wypalania, przy przenośnikach rolkowych i taśmowych, stołach kontrolnych z oświetleniem do oceny powierzchni lub przy stanowiskach ręcznej selekcji porcelany i ceramiki sanitarnej. W pobliżu pieców panuje podwyższona temperatura, w powietrzu unosi się pył z polerowania i szlifowania brzegów, a linie i automaty pakujące generują hałas. Praca wymaga stałego wpatrywania się w powierzchnię wyrobów, ostukiwania, mierzenia i przekładania ich ręcznie, w pozycji stojącej, w systemie zmianowym. Na stanowisku wykorzystuje się:
- linie sortujące z przenośnikami rolkowymi i automatycznymi skanerami wad;
- stoły kontrolne z oświetleniem kierunkowym i lampami do oceny odcienia;
- przyrządy pomiarowe – suwmiarki, kątowniki, przymiary do płaskości, wzorce barw;
- młoteczki do ostukiwania i znaczniki do oznaczania wad;
- automaty pakujące, paletyzatory i owijarki;
- wózki jezdniowe i paletowe.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- skaleczenie o ostre krawędzie wyrobów, odpryski i stłuczkę ceramiczną,
- uderzenie lub przygniecenie przez spadające wyroby i palety,
- pochwycenie przez elementy ruchome przenośników i paletyzatorów,
- potrącenie przez wózek jezdniowy,
- hałas linii sortujących i automatów pakujących,
- praca w podwyższonej temperaturze w pobliżu pieców i oparzenie o gorące wyroby,
- obciążenie wzroku przy ciągłej ocenie powierzchni i olśnienie od lamp kontrolnych,
- poślizgnięcie i potknięcie na stłuczce i folii.
Czynniki chemiczne:
- pył krzemionki krystalicznej z wyrobów ceramicznych, szlifowania i polerowania,
- pył szkliw i pigmentów ceramicznych zawierających związki metali,
- spaliny wózków z napędem spalinowym LPG.
Czynniki psychofizyczne:
- monotonia i wysoka koncentracja przy wzrokowej ocenie wyrobów,
- ręczne przenoszenie i przekładanie wyrobów oraz kartonów,
- powtarzalne ruchy kończyn górnych,
- długotrwała praca w pozycji stojącej,
- praca zmianowa, w tym w porze nocnej,
- presja wydajności linii i odpowiedzialność za jakość wysyłanych wyrobów.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku sortowacza-brakarza ceramiki.
Środki ochrony indywidualnej
- rękawice ochronne odporne na przecięcie i rękawki ochronne – skaleczenie o krawędzie i stłuczkę;
- obuwie ochronne z podnoskiem i podeszwą przeciwpoślizgową – przygniecenie stóp, poślizgnięcie na stłuczce i folii;
- okulary ochronne – odpryski przy ostukiwaniu i stłuczce;
- ochronniki słuchu – hałas linii i automatów pakujących;
- półmaska filtrująca FFP2 lub FFP3 – pył krzemionki krystalicznej, pył szkliw i pigmentów;
- kamizelka ostrzegawcza – potrącenie przez wózek jezdniowy;
- odzież robocza z tkanin przewiewnych i rękawice termoodporne przy gorących wyrobach – podwyższona temperatura, oparzenie.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- osłony, wyłączniki awaryjne i bariery świetlne na przenośnikach i paletyzatorach – pochwycenie przez elementy ruchome;
- skanery automatyczne wspomagające wykrywanie wad i stoły z regulowanym oświetleniem bez olśnienia – obciążenie wzroku, olśnienie;
- miejscowe odciągi przy szlifowaniu brzegów i wentylacja hali – pył krzemionki, pył szkliw i pigmentów;
- chłodzenie wyrobów przed strefą sortowania, ekrany i nawiew powietrza – podwyższona temperatura, oparzenie;
- wydzielone drogi dla pieszych i wózków, lustra i sygnalizacja – potrącenie przez wózek;
- manipulatory podciśnieniowe i stoły z regulacją wysokości – ręczne przenoszenie, powtarzalne ruchy, pozycja stojąca;
- pojemniki na stłuczkę przy każdym stanowisku i maty antyzmęczeniowe – skaleczenie, poślizgnięcie, pozycja stojąca;
- obudowy dźwiękochłonne automatów pakujących – hałas;
- wózki elektryczne zamiast spalinowych w halach – spaliny LPG.
Środki organizacyjne
- rotacja stanowisk i przerwy na odpoczynek wzroku – monotonia, obciążenie wzroku, powtarzalne ruchy;
- stabilne układanie wyrobów na paletach i ograniczenie wysokości stosów – uderzenie przez spadające wyroby;
- normy dźwigania i praca w parach przy ciężkich wyrobach sanitarnych – ręczne przenoszenie ciężarów;
- pomiary pyłu krzemionki, hałasu i mikroklimatu w środowisku pracy – pył, hałas, podwyższona temperatura;
- sprzątanie na mokro i odkurzaczem przemysłowym, zakaz zamiatania na sucho – pył krzemionki, poślizgnięcie;
- grafik zmian z ograniczeniem kolejnych zmian nocnych – praca zmianowa;
- jasne wzorce gatunkowe i wsparcie kontroli jakości przy wątpliwych wyrobach – presja wydajności, odpowiedzialność za jakość.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla sortowacza-brakarza ceramiki.
- czynniki fizyczne – hałas, mikroklimat gorący, obciążenie narządu wzroku;
- czynniki chemiczne – pył krzemionki krystalicznej frakcji respirabilnej, pył szkliw ceramicznych i pigmentów zawierających związki metali;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – ręczne przenoszenie ciężarów, powtarzalne ruchy kończyn górnych, praca w pozycji stojącej, praca zmianowa, w tym w porze nocnej, obsługa wózków jezdniowych.
Podobne stanowiska
- kontroler jakości,
- operator maszyn szklarskich,
- operator linii pakującej,
- pakowacz,
- pracownik produkcji.
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).