Technik technologii żywności – produkcja koncentratów spożywczych

Technik technologii żywności – produkcja koncentratów spożywczych – kod 314406 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Technik technologii żywności w produkcji koncentratów spożywczych prowadzi i nadzoruje wytwarzanie zup w proszku, sosów, przypraw, budyniów i mieszanek instant. Nadzoruje przyjęcie surowców, dozowanie i mieszanie składników sypkich, suszenie rozpyłowe, aglomerację i pakowanie, pobiera próby, prowadzi dokumentację HACCP i koryguje parametry procesu.

Technik technologii żywności – produkcja koncentratów spożywczych – wymagania w stosunku do pracownika

• wykształcenie średnie techniczne w zawodzie technik technologii żywności,
• znajomość technologii suszenia rozpyłowego, aglomeracji, mieszania i pakowania produktów sypkich,
• znajomość zasad HACCP, dobrej praktyki higienicznej i zarządzania alergenami,
• umiejętność pobierania prób, oceny organoleptycznej i interpretacji wyników badań,
• orzeczenie lekarskie do celów sanitarno-epidemiologicznych,
• brak przeciwwskazań do pracy w zapyleniu, w hałasie i w systemie zmianowym.

Inne nazwy stanowiska

Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:

• technolog koncentratów spożywczych,
• technik produkcji przypraw i zup w proszku,
• mistrz produkcji koncentratów,
• specjalista ds. technologii koncentratów,
• technolog produkcji suszonych mieszanek.

Badania

• wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
• okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
• badania do celów sanitarno-epidemiologicznych przy kontakcie z żywnością,
• badania spirometryczne i alergologiczne w narażeniu na pyły przyprawowe i mąki,
• badania słuchu w związku z narażeniem na hałas mieszalników i młynów,
• ocena zdolności do pracy w systemie zmianowym i w porze nocnej.

Szkolenia bhp i inne

• szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
• szkolenie okresowe bhp dla stanowisk inżynieryjno-technicznych – nie rzadziej niż co 5 lat,
• szkolenie z zasad HACCP, higieny produkcji i zarządzania alergenami,
• szkolenie z pracy w strefie zagrożenia wybuchem pyłów spożywczych,
• instruktaż obsługi suszarni rozpyłowej i postępowania przy jej zapaleniu.

Środowisko pracy

Zakład koncentratów to kilka hal: magazyn surowców sypkich z silosami i big-bagami, wydział mieszania z mieszalnikami wstęgowymi i młynami, suszarnia rozpyłowa z wieżą i cyklonami, aglomerator oraz linie pakujące w saszetki i kartoniki. Powietrze zawiera pyły mąki, skrobi, cukru, soli, suszonych warzyw i przypraw, w tym drażniącą kapsaicynę z papryki i pieprzu. Suszarnia pracuje z powietrzem o temperaturze kilkuset stopni i jest obsługiwana z pomostów na kilku kondygnacjach. Linie pakujące generują hałas, a maszyny mają gorące zgrzewające szczęki. Produkcja idzie w ruchu zmianowym, a mycie i czyszczenie instalacji wykonuje się na postoju, często w nocy. Na stanowisku wykorzystuje się:

• silosy, podajniki pneumatyczne i stacje rozładunku big-bagów;
• mieszalniki wstęgowe, młyny udarowe i przesiewacze wibracyjne;
• suszarnia rozpyłowa z atomizerem, cyklonami i filtrami workowymi;
• aglomerator i instalacja powlekania produktów sypkich;
• linie pakujące w saszetki, kartoniki i wiadra z nadrukiem partii.

Identyfikacja zagrożeń

Czynniki fizyczne:

• wybuch obłoku pyłu mąki, skrobi lub cukru w mieszalniku, suszarni i instalacji odpylania,
• pożar osadu produktu w wieży suszarni rozpyłowej i w kanałach,
• oparzenia gorącym powietrzem, parą i od zgrzewających szczęk maszyn pakujących,
• pochwycenie i zmiażdżenie przez wstęgi mieszalnika, przesiewacz i podajnik śrubowy,
• hałas młynów, przesiewaczy, dmuchaw i linii pakujących,
• upadek z pomostów i drabin przy suszarni, silosach i zasypie mieszalników,
• zasypanie produktem przy czyszczeniu silosu i wchodzeniu do mieszalnika,
• porażenie prądem przy napędach i urządzeniach w strefach mycia,
• poślizgnięcie na posadzce zanieczyszczonej rozsypanym produktem i wodą po myciu.

Czynniki chemiczne:

• pyły mąki, skrobi, cukru, soli i mleka w proszku o działaniu drażniącym i uczulającym,
• pyły przypraw – papryki z kapsaicyną, pieprzu, czosnku i cebuli, silnie drażniące drogi oddechowe,
• alkaliczne i kwaśne środki myjące oraz preparaty dezynfekcyjne na bazie chloru i nadtlenku wodoru,
• alergeny pokarmowe – gluten, mleko, soja, orzechy i gorczyca w surowcach i w aerozolu,
• wzmacniacze smaku, barwniki i kwasy spożywcze stosowane w recepturach.

Czynniki psychofizyczne:

• praca zmianowa i nocna przy produkcji w ruchu ciągłym oraz myciu instalacji,
• odpowiedzialność za bezpieczeństwo zdrowotne produktu i poprawność znakowania alergenów,
• presja planu produkcji i szybkich przezbrojeń linii między recepturami,
• monotonia czynności kontrolnych i rejestracji parametrów procesu,
• wysiłek fizyczny przy zasypywaniu worków i big-bagów do mieszalników.

Środki ochronne

Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku technika technologii żywności zajmującego się produkcją koncentratów spożywczych.

Środki ochrony indywidualnej

• półmaska z filtrem P3 lub maska z nawiewem przy zasypie surowców i myciu instalacji – pyły spożywcze, pyły przyprawowe, alergeny pokarmowe;
• okulary ochronne i osłona twarzy przy pracach z przyprawami ostrymi oraz środkami myjącymi – pyły przyprawowe, środki myjące i dezynfekcyjne, substancje dodatkowe;
• odzież antyelektrostatyczna i obuwie przewodzące w strefach zagrożenia wybuchem – wybuch pyłu;
• rękawice termoochronne przy obsłudze suszarni i maszyn zgrzewających – oparzenia, pożar w suszarni;
• ochronniki słuchu dopasowane do poziomu hałasu linii – hałas;
• szelki bezpieczeństwa z linką przy pracach na pomostach i w silosach – upadek z wysokości, zasypanie w silosie;
• obuwie antypoślizgowe i odzież robocza bez luźnych elementów – upadek na tym samym poziomie, pochwycenie przez mieszalnik.

Środki ochrony zbiorowej i techniczne

• klapy i panele dekompresyjne, przerywacze ognia, uziemienie instalacji i systemy tłumienia wybuchu – wybuch pyłu;
• czujniki temperatury w wieży suszarni, instalacja gaśnicza i procedura kontrolowanego wyłączenia – pożar w suszarni;
• osłony i blokady klap mieszalników, kraty zasypowe i wyłączniki krańcowe – pochwycenie przez mieszalnik;
• odpylanie miejscowe stacji zasypu, filtry workowe i zamknięty transport pneumatyczny – pyły spożywcze, pyły przyprawowe, alergeny pokarmowe;
• izolacja termiczna kanałów, osłony szczęk zgrzewających i blokady maszyn pakujących – oparzenia;
• podnośniki big-bagów, wciągniki i stacje rozładunku zamiast ręcznego zasypu – wysiłek fizyczny.

Środki organizacyjne

• dokument zabezpieczenia przed wybuchem, strefy ATEX i zakaz źródeł zapłonu – wybuch pyłu, pożar w suszarni;
• pozwolenie na pracę w przestrzeni zamkniętej przy czyszczeniu silosów i mieszalników – zasypanie w silosie, pochwycenie przez mieszalnik;
• procedura blokady i oznaczenia napędów przed myciem i czyszczeniem – pochwycenie przez mieszalnik, porażenie prądem;
• plan HACCP, zarządzanie alergenami, rozdział partii i walidacja mycia po recepturach alergennych – alergeny pokarmowe, odpowiedzialność za bezpieczeństwo żywności;
• pomiary stężeń pyłów, hałasu i kontrola skuteczności odpylania – pyły spożywcze, pyły przyprawowe, hałas;
• grafik zmian ograniczający liczbę nocy z rzędu i planowanie mycia z obsadą – praca zmianowa, presja planu produkcji;
• rotacja zadań kontrolnych i rejestracja parametrów w systemie zamiast ręcznego spisywania – monotonia kontroli.

Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie

Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla technika technologii żywności zajmującego się produkcją koncentratów spożywczych.

• czynniki fizyczne – hałas, czynniki gorące – gorące powietrze suszarni, para i szczęki zgrzewające, zmienny mikroklimat w strefach mycia;
• czynniki chemiczne – pyły mąki, skrobi, cukru, soli i mleka w proszku, pyły przyprawowe z kapsaicyną, alergeny pokarmowe (gluten, mleko, soja, orzechy, gorczyca), alkaliczne i kwaśne środki myjące, preparaty chlorowe i nadtlenek wodoru;
• czynniki biologiczne – brak;
• inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca w strefie zagrożenia wybuchem pyłów, praca na wysokości powyżej 3 m, praca w przestrzeniach zamkniętych (silosy, mieszalniki), praca w kontakcie z żywnością, praca zmianowa i w porze nocnej, dźwiganie worków i big-bagów.

Podobne kody zawodów w klasyfikacji

Klasyfikacja zawodów i specjalności opisuje obok siebie kilka stanowisk o bardzo zbliżonych nazwach. W dokumentacji oceny ryzyka zawodowego trzeba wpisać ten kod, który odpowiada faktycznemu zakresowi obowiązków — opisywane tu stanowisko to technik technologii żywności – produkcja koncentratów spożywczych, kod 314406. Najbliższe kody z tej grupy:

• technik technologii żywności – produkcja cukiernicza – kod 314405: kontroluje wypiek, temperowanie czekolady i gotowanie mas oraz nadzoruje oblewanie wyrobów, a nie suszenie rozpyłowe i aglomerację mieszanek sypkich.
• technik technologii żywności – produkcja piekarsko-ciastkarska – kod 314407: prowadzi miesienie, fermentację i wypiek pieczywa na liniach piekarniczych, zamiast dozować i mieszać składniki zup w proszku oraz sosów.
• technik technologii żywności – przetwórstwo owocowo-warzywne – kod 314413: przyjmuje i ocenia surowiec w skupie oraz nadzoruje tłoczenie, blanszowanie i pasteryzację, a nie wytwarzanie wyrobów instant z surowców suchych.
• technik technologii żywności – przetwórstwo zbożowe – kod 314416: nadzoruje przemiał zbóż i pracę młynów walcowych oraz odsiewaczy, zamiast prowadzić suszenie rozpyłowe i pakowanie mieszanek.
• technik technologii żywności – przetwórstwo ziemniaczane – kod 314417: kontroluje mycie, obieranie i smażenie ziemniaków oraz zawartość akrylamidu, a nie korygowanie receptur przypraw i budyniów.
• technik technologii żywności – kod 314403: strona ogólna zawodu bez specjalności, przewidziana dla technologa obsługującego kilka technologii równolegle.

Przy wyrobach łączących kilka technologii — na przykład mieszankach z dodatkiem suszu owocowego — kod wynika z tego, na której linii pracownik faktycznie pracuje, a nie ze składu wyrobu; w ocenie ryzyka trzeba wtedy wymienić wszystkie pyły spożywcze występujące na stanowisku.

Podobne stanowiska

• operator urządzeń do produkcji koncentratów spożywczych,
• technolog żywności,
• operator suszarni,
• mistrz produkcji w przemyśle spożywczym,
• operator linii pakującej.

Podstawa prawna

Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).