Technik sztukatorstwa i kamieniarstwa artystycznego – kod 343205 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Technik sztukatorstwa i kamieniarstwa artystycznego wykonuje i odtwarza detale architektoniczne – gzymsy, rozety, kapitele, sztablatury i elementy rzeźbiarskie z gipsu, sztucznego kamienia oraz z kamienia naturalnego. Przygotowuje modele i formy, odlewa elementy, kuje i szlifuje kamień, montuje detale na elewacjach i we wnętrzach oraz prowadzi prace renowacyjne przy obiektach zabytkowych pod nadzorem konserwatorskim.
Technik sztukatorstwa i kamieniarstwa artystycznego – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie średnie techniczne w zawodzie technik sztukatorstwa i kamieniarstwa artystycznego,
- umiejętność modelowania w glinie i gipsie oraz wykonywania form silikonowych i gipsowych,
- znajomość technik obróbki kamienia – kucia, dłutowania, szlifowania i polerowania,
- umiejętność rozpoznawania zapraw historycznych i doboru materiałów do renowacji,
- znajomość zasad pracy na rusztowaniach i przy obiektach zabytkowych,
- brak przeciwwskazań do pracy na wysokości powyżej 3 m i w zapyleniu pyłami krzemionki.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- sztukator renowator detali architektonicznych,
- wykonawca odlewów gipsowych i sztucznego kamienia,
- kamieniarz detalu architektonicznego,
- rzemieślnik rekonstrukcji elewacji,
- modelarz form sztukatorskich.
Badania
- wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
- okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
- badania układu oddechowego i zdjęcie radiologiczne klatki piersiowej w związku z narażeniem na krzemionkę krystaliczną,
- badania do pracy na wysokości powyżej 3 m przy pracach na rusztowaniach i elewacjach,
- badania słuchu i ocena narażenia na drgania miejscowe od narzędzi do obróbki kamienia,
- rejestr pracowników narażonych na pył krzemionki krystalicznej i wynikające z niego badania.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 3 lata,
- instruktaż pracy na rusztowaniach i przy montażu detali na elewacji,
- szkolenie z narażenia na pył krzemionki krystalicznej jako czynnik rakotwórczy,
- instruktaż obsługi szlifierki kątowej, przecinarki do kamienia i młota pneumatycznego,
- szkolenie z pracy z żywicami, silikonami i preparatami do hydrofobizacji,
- szkolenie z obsługi urządzeń transportu bliskiego przy podnoszeniu detali, tam gdzie wymagają tego przepisy lub procedury zakładowe,
- szkolenie z pierwszej pomocy.
Środowisko pracy
Pracownia sztukatorska obejmuje modelarnię z obrotnicami i stołami, formiarnię z mieszalnikami gipsu, stanowisko kamieniarskie z przecinarką i szlifierkami oraz halę odlewniczą. Przy cięciu i szlifowaniu piaskowca, granitu i sztucznego kamienia powstaje pył zawierający krzemionkę krystaliczną, dlatego prace prowadzi się na mokro i z odciągiem. Gips wiąże, wydzielając ciepło, a jego pył drażni oczy oraz drogi oddechowe. Prace montażowe i renowacyjne odbywają się na rusztowaniach przy elewacjach kamienic i kościołów, przy każdej pogodzie, nieraz w centrum miasta nad ciągiem pieszym. Detale ważą po kilkadziesiąt kilogramów i wymagają transportu wciągnikiem. Na stanowisku wykorzystuje się:
- obrotnice modelarskie, szpachle, kielnie i narzędzia rzeźbiarskie;
- mieszalniki gipsu, formy silikonowe, gipsowe i żywiczne;
- przecinarka do kamienia z chłodzeniem wodnym i szlifierki kątowe z tarczami diamentowymi;
- młot pneumatyczny, dłuta kamieniarskie i młotek kamieniarski;
- polerki, pasty polerskie i szlifierki oscylacyjne;
- rusztowania, podesty robocze i drabiny przy montażu na elewacji;
- wciągniki łańcuchowe, zawiesia pasowe i wózki do transportu detali;
- odkurzacze przemysłowe, systemy natrysku wody i wentylacja miejscowa.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- pył krzemionki krystalicznej przy cięciu, szlifowaniu i kuciu kamienia oraz sztucznego kamienia,
- pył gipsowy przy mieszaniu, szlifowaniu odlewów i rozbiórce starych sztablatur,
- urazy od szlifierki kątowej, przecinarki i odpryski kamienia przy kuciu,
- upadek z wysokości z rusztowania, podestu i drabiny przy montażu detali,
- przygniecenie podnoszonym detalem kamiennym lub gipsowym oraz upadek elementu z zawiesia,
- hałas przecinarki, szlifierek i młota pneumatycznego,
- drgania miejscowe od młota pneumatycznego, szlifierki i dłutowania,
- porażenie prądem przy elektronarzędziach używanych w obecności wody,
- oparzenie i podrażnienie skóry w kontakcie z wiążącym gipsem oraz z zaprawą wapienną.
Czynniki chemiczne:
- wapno budowlane, cement i zaprawy o działaniu żrącym oraz chrom VI w cemencie,
- żywice epoksydowe, poliestrowe ze styrenem oraz silikony i katalizatory do form,
- preparaty hydrofobizujące, wzmacniające i do usuwania graffiti, w tym z rozpuszczalnikami,
- kwasy i preparaty do czyszczenia kamienia, w tym kwas fluorowodorowy w środkach specjalistycznych.
Czynniki psychofizyczne:
- precyzja i długotrwała koncentracja przy modelowaniu oraz rekonstrukcji detalu,
- wymuszone pozycje ciała z rękami powyżej głowy przy sztablaturach i gzymsach,
- dźwiganie i przemieszczanie ciężkich detali kamiennych oraz form,
- odpowiedzialność za nieodwracalne skutki błędu przy pracach na obiekcie zabytkowym,
- presja terminów prac elewacyjnych uzależnionych od pogody i harmonogramu inwestycji.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku technika sztukatorstwa i kamieniarstwa artystycznego.
Środki ochrony indywidualnej
- półmaska z filtrem P3 lub aparat nadciśnieniowy przy cięciu oraz szlifowaniu kamienia – pył krzemionki krystalicznej, pył gipsowy;
- okulary ochronne i osłona twarzy przy kuciu i szlifowaniu – urazy od narzędzi do kamienia;
- ochronniki słuchu i rękawice antywibracyjne – hałas, drgania miejscowe;
- szelki bezpieczeństwa z linką przy pracy na podestach bez pełnej balustrady – upadek z rusztowania;
- hełm ochronny i obuwie z podnoskiem oraz wkładką antyprzebiciową – przygniecenie detalem, upadek z rusztowania;
- rękawice chemoodporne, fartuch i gogle przy zaprawach, żywicach i kwasach – wapno i zaprawy, żywice i silikony, kwasy do czyszczenia kamienia, oparzenie wiążącym gipsem;
- półmaska z filtrem A2P3 przy żywicach, preparatach i hydrofobizacji – żywice i silikony, preparaty do kamienia;
- rękawice elektroizolacyjne i obuwie ochronne przy pracy w obecności wody – porażenie prądem.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- cięcie i szlifowanie na mokro oraz odciągi miejscowe przy stanowiskach kamieniarskich – pył krzemionki krystalicznej, hałas;
- odkurzacze przemysłowe z filtrem HEPA podłączone do szlifierek i wydzielona formiarnia – pył gipsowy, pył krzemionki krystalicznej;
- rusztowania z pełnym pomostem, balustradami i daszkami ochronnymi nad ciągiem pieszym – upadek z rusztowania, przygniecenie detalem;
- wciągniki, zawiesia pasowe z badaniami okresowymi i wózki do transportu detali – przygniecenie detalem, dźwiganie detali;
- elektronarzędzia z osłonami tarcz, wyłącznikiem czuwakowym i zasilane przez wyłącznik różnicowoprądowy – urazy od narzędzi do kamienia, porażenie prądem;
- wentylacja miejscowa i wydzielone stanowisko do pracy z żywicami oraz silikonami – żywice i silikony, preparaty do kamienia, kwasy do czyszczenia kamienia;
- stoły i obrotnice z regulacją wysokości oraz podesty przy pracach na gzymsach – wymuszone pozycje ciała, precyzja i długotrwała koncentracja;
- oczomyjka, prysznic bezpieczeństwa i punkt wody bieżącej w pracowni – oparzenie wiążącym gipsem, wapno i zaprawy, kwasy do czyszczenia kamienia.
Środki organizacyjne
- pomiary pyłu krzemionki i rejestr pracowników narażonych na czynnik rakotwórczy – pył krzemionki krystalicznej;
- zakaz cięcia kamienia na sucho i sprzątanie pracowni na mokro – pył krzemionki krystalicznej, pył gipsowy;
- odbiór rusztowania przed użyciem i kontrole w trakcie prac elewacyjnych – upadek z rusztowania;
- transport detali zespołowo lub wciągnikiem, z zakazem ręcznego noszenia powyżej ustalonej masy – dźwiganie detali, przygniecenie detalem;
- karty charakterystyki żywic, preparatów i kwasów oraz zasady ich przechowywania – żywice i silikony, preparaty do kamienia, kwasy do czyszczenia kamienia, wapno i zaprawy;
- uzgodnienia z nadzorem konserwatorskim, próby technologiczne i dokumentacja prac – odpowiedzialność za obiekt zabytkowy;
- planowanie prac elewacyjnych z uwzględnieniem pogody i rezerwy czasu – presja terminów budowy;
- rotacja czynności modelarskich i przerwy przy pracy z rękami powyżej głowy – wymuszone pozycje ciała, precyzja i długotrwała koncentracja, drgania miejscowe.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla technika sztukatorstwa i kamieniarstwa artystycznego.
- czynniki fizyczne – pył krzemionki krystalicznej jako czynnik rakotwórczy, pył gipsowy, hałas, drgania mechaniczne o działaniu miejscowym, praca na wysokości powyżej 3 m na rusztowaniach, wysiłek fizyczny duży;
- czynniki chemiczne – krzemionka krystaliczna, wapno i cement z chromem VI, żywice epoksydowe i poliestrowe ze styrenem, silikony i katalizatory, preparaty hydrofobizujące z rozpuszczalnikami, kwasy do czyszczenia kamienia;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca elektronarzędziami do obróbki kamienia, praca na rusztowaniach i elewacjach, obsługa urządzeń transportu bliskiego przy podnoszeniu detali, dźwiganie ciężkich elementów, wymuszone pozycje ciała z rękami powyżej głowy.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).