Maszynista urządzeń odpopielania i odżużlania – kod 818203 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Maszynista urządzeń odpopielania i odżużlania obsługuje w elektrowni, elektrociepłowni lub ciepłowni instalacje usuwające żużel i popiół spod kotłów oraz z elektrofiltrów – odżużlacze mokre i zgrzebłowe, układy pneumatycznego i hydraulicznego transportu popiołu, pompy bagrowe, silosy i zbiorniki retencyjne. Nadzoruje pracę urządzeń z pulpitu i podczas obchodów, usuwa zatory, załadowuje popiół do cystern i samochodów oraz prowadzi dziennik ruchu.
Maszynista urządzeń odpopielania i odżużlania – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie zawodowe lub średnie techniczne, najlepiej o profilu energetycznym lub mechanicznym,
- świadectwo kwalifikacyjne do eksploatacji urządzeń energetycznych w zakresie urządzeń cieplnych (grupa 2) obejmujące urządzenia odżużlania i odpopielania – w zakresie wymaganym przez pracodawcę,
- świadectwo kwalifikacyjne w grupie 1 – jeśli maszynista wykonuje czynności przy napędach i rozdzielnicach elektrycznych,
- uprawnienia UDT – gdy obsługuje wciągniki lub suwnice używane przy pracach remontowych,
- znajomość instrukcji eksploatacji, procedur przełączeń i zasad wydawania poleceń na pracę,
- umiejętność odczytu wskazań aparatury kontrolno-pomiarowej i schematów technologicznych,
- dobry stan zdrowia pozwalający na pracę zmianową, w zapyleniu i na wysokości.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- operator odpopielania,
- operator odżużlania,
- maszynista odżużlaczy,
- obsługa instalacji transportu popiołu,
- operator pomp bagrowych.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy,
- badania układu oddechowego, w tym spirometria i RTG klatki piersiowej, ze względu na pył zawierający krzemionkę krystaliczną,
- badanie audiometryczne – ze względu na hałas od sprężarek, dmuchaw i pomp,
- badania do pracy na wysokości powyżej 3 m – przy pracach na pomostach silosów i zbiorników.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 3 lata,
- szkolenie z instrukcji eksploatacji urządzeń odpopielania i odżużlania oraz instrukcji organizacji bezpiecznej pracy,
- szkolenie z wykonywania prac szczególnie niebezpiecznych, w tym w zbiornikach i przestrzeniach zamkniętych,
- szkolenie z zasad pracy na wysokości i stosowania sprzętu chroniącego przed upadkiem,
- szkolenie z pierwszej pomocy, w tym przy oparzeniach i zasypaniu.
Środowisko pracy
Maszynista pracuje w kotłowni pod lejami kotłów, w pomieszczeniach sprężarek i pomp, przy silosach popiołu oraz w punkcie załadunku cystern, w hałasie i zapyleniu, przy podwyższonej temperaturze w pobliżu kotłów. Praca odbywa się w systemie zmianowym, całodobowo, także w święta. Do obowiązków należą obchody urządzeń po pomostach i schodach, kontrola szczelności rurociągów i usuwanie zatorów w lejach i przewodach. Część zadań wykonuje na zewnątrz, przy składowisku i w punkcie załadunku, niezależnie od pogody. Na stanowisku wykorzystuje się:
- odżużlacze mokre i zgrzebłowe, kruszarki żużla;
- pneumatyczne instalacje transportu popiołu, sprężarki i dmuchawy;
- pompy bagrowe i rurociągi hydromieszaniny;
- silosy popiołu z układami załadunku cystern i samochodów;
- zasuwy, podajniki celkowe i przenośniki taśmowe;
- pulpit sterowniczy i system wizualizacji procesu;
- narzędzia ręczne do usuwania zatorów, wciągniki.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- kontakt z gorącym żużlem, popiołem i parą wodną – oparzenia,
- wciągnięcie i pochwycenie przez ruchome elementy przenośników, zgrzebeł i kruszarek,
- nagłe wydmuchy pyłu i hydromieszaniny przy rozszczelnieniu przewodów pod ciśnieniem,
- upadek z wysokości z pomostów silosów i podestów obsługowych,
- potknięcie i poślizgnięcie na zapylonych i mokrych ciągach komunikacyjnych,
- hałas od sprężarek, dmuchaw i pomp,
- porażenie prądem elektrycznym przy napędach i rozdzielnicach,
- mikroklimat gorący w pobliżu kotłów i zmienne warunki pogodowe przy załadunku,
- zasypanie lub uduszenie przy wchodzeniu do lejów i zbiorników.
Czynniki chemiczne:
- pył popiołu lotnego zawierający krzemionkę krystaliczną (kwarc),
- pył popiołu z kotłów fluidalnych zawierający tlenek wapnia – działanie drażniące i żrące,
- metale ciężkie zawarte w popiołach (np. arsen, ołów, kadm),
- tlenek węgla i ditlenek siarki przy nieszczelnościach kotła,
- alkaliczna woda z hydromieszaniny popiołowej.
Czynniki psychofizyczne:
- praca zmianowa, w tym w porze nocnej,
- odpowiedzialność za ciągłość pracy bloku energetycznego,
- stres przy awariach i usuwaniu zatorów pod presją czasu,
- monotonia obserwacji pulpitu i wymuszone tempo przy awariach,
- wysiłek fizyczny przy pracach ręcznych i obchodach.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku maszynisty urządzeń odpopielania i odżużlania.
Środki ochrony indywidualnej
- półmaska filtrująca FFP3 lub półmaska z filtrem P3 – pył popiołu lotnego, krzemionka krystaliczna, metale ciężkie;
- kombinezon ochronny i rękawice żaroodporne – gorący żużel, para wodna, popiół;
- gogle ochronne szczelne – pył tlenku wapnia, wydmuchy pyłu i hydromieszaniny;
- ochronniki słuchu – hałas;
- hełm ochronny i obuwie ochronne z podeszwą przeciwpoślizgową – uderzenie, potknięcie, poślizgnięcie;
- szelki bezpieczeństwa z urządzeniem samohamownym – upadek z wysokości, praca w zbiornikach;
- osobisty detektor tlenku węgla – tlenek węgla, ditlenek siarki;
- odzież robocza przystosowana do warunków pogodowych – mikroklimat gorący i zmienne warunki pogodowe.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- szczelne, hermetyczne układy transportu popiołu i odpylanie miejsc przesypu – pył popiołu, krzemionka krystaliczna;
- osłony stałe i wyłączniki awaryjne linkowe wzdłuż przenośników – wciągnięcie, pochwycenie;
- zawory bezpieczeństwa, kontrola ciśnienia i blokady zasuw – wydmuchy pod ciśnieniem;
- barierki, pomosty z kratami antypoślizgowymi i punkty kotwiczenia – upadek z wysokości, potknięcie;
- zabezpieczenia elektryczne, wyłączniki różnicowoprądowe i oznakowanie rozdzielnic – porażenie prądem;
- wibratory i układy napowietrzania lejów zapobiegające zawieszaniu się popiołu – zasypanie, prace ręczne;
- izolacja cieplna i obudowy urządzeń – oparzenia, mikroklimat gorący;
- izolacja akustyczna sprężarkowni i dźwiękochłonne sterownie – hałas.
Środki organizacyjne
- pisemne polecenie na pracę i nadzór przy pracach w zbiornikach i lejach – zasypanie, uduszenie, praca w przestrzeni zamkniętej;
- odłączanie i blokowanie napędów (system LOTO) przed usuwaniem zatorów – wciągnięcie, porażenie prądem;
- pomiary pyłu, hałasu i mikroklimatu na stanowisku – pył, hałas, mikroklimat;
- regularne sprzątanie zapylonych ciągów metodą odkurzania – pył, poślizgnięcie;
- harmonogram zmian z odpoczynkiem dobowym i rotacja na stanowiskach – praca zmianowa, monotonia, wysiłek fizyczny;
- procedury postępowania awaryjnego i ćwiczenia – stres przy awariach, odpowiedzialność za ruch bloku;
- sygnalizacja i nadzór przy załadunku cystern – wydmuchy pyłu, metale ciężkie, alkaliczna woda.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla maszynisty urządzeń odpopielania i odżużlania.
- czynniki fizyczne – hałas, mikroklimat gorący, praca na wysokości powyżej 3 m, obsługa urządzeń mechanicznych z ruchomymi elementami;
- czynniki chemiczne – pył popiołu lotnego z krzemionką krystaliczną, tlenek wapnia, arsen, ołów, kadm, tlenek węgla, ditlenek siarki;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca w przestrzeniach zamkniętych (zbiorniki, leje), kontakt z gorącym żużlem, prace przy urządzeniach energetycznych, praca zmianowa i w porze nocnej.
Podobne stanowiska
- pracownik elektrociepłowni,
- palacz kotłów,
- operator pieca przemysłowego,
- pracownik cementowni,
- operator sprężarek.
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).