Nauczyciel akademicki – nauki medyczne i nauki o zdrowiu

Nauczyciel akademicki – nauki medyczne i nauki o zdrowiu – kod 231003 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Nauczyciel akademicki nauk medycznych i nauk o zdrowiu prowadzi zajęcia i badania w uczelni medycznej – wykłada, uczy przy łóżku chorego, prowadzi ćwiczenia w prosektorium, pracowniach histologicznych, laboratoriach i centrach symulacji medycznej. Łączy pracę dydaktyczną z pracą kliniczną lub laboratoryjną, prowadzi badania na materiale ludzkim i zwierzęcym, nadzoruje studentów przy procedurach na pacjentach oraz prowadzi projekty i badania kliniczne.

Nauczyciel akademicki – nauki medyczne i nauki o zdrowiu – wymagania w stosunku do pracownika

• stopień naukowy doktora lub wyższy w dziedzinie nauk medycznych albo nauk o zdrowiu,
• prawo wykonywania zawodu medycznego tam, gdzie zajęcia obejmują pracę z pacjentem,
• umiejętność prowadzenia zajęć klinicznych przy łóżku chorego i w centrum symulacji medycznej,
• umiejętność prowadzenia ćwiczeń prosektoryjnych, histologicznych i laboratoryjnych,
• znajomość zasad zapobiegania zakażeniom i pracy z materiałem biologicznym,
• umiejętność prowadzenia badań naukowych, w tym badań klinicznych, i przygotowania publikacji.

Inne nazwy stanowiska

Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:

• adiunkt na wydziale lekarskim,
• wykładowca akademicki nauk o zdrowiu,
• profesor uczelni w dziedzinie nauk medycznych,
• asystent w katedrze i klinice,
• prowadzący zajęcia w centrum symulacji medycznej.

Badania

• wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
• okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
• kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
• badania w związku z narażeniem na czynniki biologiczne grupy 2 i 3 oraz kontrola stanu uodpornienia,
• badania wymagane dla osób pracujących w narażeniu na promieniowanie jonizujące oraz na formaldehyd tam, gdzie takie narażenie występuje.

Szkolenia bhp i inne

• szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
• szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 5 lat dla stanowiska nauczyciela akademickiego,
• szkolenie z zapobiegania zakażeniom krwiopochodnym i postępowania po zakłuciu,
• instruktaż pracy w prosektorium i z preparatami utrwalanymi formaldehydem,
• szkolenie z ochrony radiologicznej tam, gdzie zajęcia odbywają się w pracowniach rentgenowskich,
• szczepienie przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B oraz szczepienia zalecane personelowi medycznemu.

Środowisko pracy

Dzień nauczyciela akademickiego w uczelni medycznej dzieli się między aulę, oddział szpitalny, pracownię i laboratorium. Zajęcia kliniczne prowadzi się w salach chorych, z grupą studentów stojącą wokół łóżka, w bliskim kontakcie z pacjentem i jego wydzielinami. Ćwiczenia prosektoryjne odbywają się w pomieszczeniach z preparatami utrwalonymi formaldehydem, przy stołach prosektoryjnych, w zapachu utrwalaczy i przy intensywnej wentylacji. W laboratoriach pracuje się z materiałem ludzkim, hodowlami komórkowymi i zwierzętami doświadczalnymi. Centrum symulacji wymaga długiego stania, pochylania się nad fantomami i wielokrotnego powtarzania pokazów. Praca kliniczna oznacza dyżury, a praca naukowa – wieczory i weekendy nad publikacjami i wnioskami. Na stanowisku wykorzystuje się:

• sale wykładowe i seminaryjne ze sprzętem prezentacyjnym oraz platformy do zajęć zdalnych;
• prosektorium ze stołami prosektoryjnymi, preparatami anatomicznymi i instalacją odciągową;
• pracownie histologiczne i laboratoria z mikroskopami, komorami bezpieczeństwa biologicznego i wirówkami;
• centrum symulacji medycznej z fantomami, trenażerami, defibrylatorami i aparaturą do nauki procedur;
• oddział szpitalny z aparaturą medyczną i materiałem biologicznym przy zajęciach klinicznych;
• odczynniki i utrwalacze – formaldehyd, alkohole, ksylen, barwniki histologiczne;
• środki ochrony indywidualnej – rękawice, maski, fartuchy, okulary i odzież strefy zabiegowej.

Identyfikacja zagrożeń

Czynniki fizyczne:

• zakłucie igłą i skaleczenie narzędziem przy pokazach procedur i nadzorze nad studentami,
• kontakt z krwią, wydzielinami i tkankami przy zajęciach klinicznych, prosektoryjnych i laboratoryjnych,
• opary utrwalaczy w prosektorium i pracowni histologicznej drażniące oczy i drogi oddechowe,
• długotrwałe stanie i chodzenie w czasie wykładów, obchodów ze studentami i zajęć w symulacji,
• pozycje wymuszone przy pokazach przy łóżku, przy stole prosektoryjnym i przy mikroskopie,
• obciążenie narządu głosu przy wykładach i mówieniu w maskach oraz w gwarze sali ćwiczeń,
• praca przy monitorze ekranowym powyżej 4 godzin dziennie przy analizie danych i publikacjach,
• promieniowanie jonizujące przy zajęciach w pracowniach rentgenowskich i przy zabiegach pod kontrolą obrazu,
• poślizgnięcie na mokrej podłodze prosektorium, laboratorium i korytarza oddziału,
• uraz zadany przez pacjenta pobudzonego w czasie zajęć klinicznych.

Czynniki chemiczne:

• formaldehyd i inne utrwalacze stosowane do preparatów anatomicznych i histologicznych,
• ksylen, toluen i alkohole stosowane w pracowni histologicznej oraz barwniki,
• alkohole, chlorheksydyna i czwartorzędowe związki amoniowe do dezynfekcji rąk, sprzętu i powierzchni,
• leki używane w pokazach, w tym leki cytotoksyczne na oddziałach, oraz odczynniki laboratoryjne.

Czynniki biologiczne:

• wirusy HBV, HCV i HIV przenoszone przez krew przy zakłuciu i kontakcie z materiałem,
• bakterie wielolekooporne, Clostridioides difficile i inne drobnoustroje na oddziałach klinicznych,
• wirusy grypy, koronawirusy i prątki gruźlicy w salach chorych i w zatłoczonych salach ćwiczeń,
• drobnoustroje w materiale sekcyjnym i tkankowym używanym w zajęciach.

Czynniki psychofizyczne:

• odpowiedzialność jednocześnie za chorego i za studentów wykonujących procedury pod nadzorem,
• obciążenie liczbą godzin zajęć, egzaminami i opieką nad pracami dyplomowymi oraz doktorskimi,
• dyżury kliniczne, w tym w porze nocnej, łączone z obowiązkami dydaktycznymi,
• presja wymagań publikacyjnych, terminów grantowych i ocen okresowych,
• kontakt ze śmiercią pacjentów i z materiałem sekcyjnym w zajęciach prosektoryjnych,
• napięcie przy sporach o oceny, zaliczenia i zarzuty o niewłaściwe prowadzenie zajęć.

Środki ochronne

Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku nauczyciela akademickiego – nauki medyczne i nauki o zdrowiu.

Środki ochrony indywidualnej

• rękawice jednorazowe, fartuch i okulary ochronne przy zajęciach klinicznych, prosektoryjnych i laboratoryjnych – kontakt z materialem, zakazenia krwiopochodne, material sekcyjny, formaldehyd, ksylen i alkohole, srodki dezynfekcyjne, leki i odczynniki;
• maska filtrująca przy zajęciach z chorymi zakaźnymi i przy pracy z preparatami utrwalonymi – zakazenia kropelkowe, zakazenia szpitalne, formaldehyd w powietrzu;
• rękawice odporne na przekłucie i osłony igieł przy pokazach procedur – zaklucie;
• fartuch osłonny i dawkomierz indywidualny przy zajęciach w pracowniach rentgenowskich – promieniowanie jonizujace;
• obuwie medyczne pełne z podeszwą antypoślizgową – poslizgniecie, praca stojaca.

Środki ochrony zbiorowej i techniczne

• instalacja odciągowa nad stołami prosektoryjnymi i wentylacja prosektorium z wymianą powietrza – formaldehyd w powietrzu, formaldehyd, material sekcyjny;
• dygestoria i komory bezpieczeństwa biologicznego w pracowniach oraz wentylowane szafy na odczynniki – ksylen i alkohole, leki i odczynniki, kontakt z materialem;
• igły z osłoną bezpieczeństwa, trenażery do nauki wkłuć i pojemniki na odpady ostre – zaklucie, zakazenia krwiopochodne;
• stoły prosektoryjne i leżanki o regulowanej wysokości oraz stanowiska mikroskopowe z podparciem – pozycja wymuszona, praca stojaca;
• osłony i blokady pracowni rentgenowskich oraz sygnalizacja ekspozycji – promieniowanie jonizujace;
• dozowniki preparatów do dezynfekcji rąk przy wejściach na sale i w pracowniach – zakazenia szpitalne, zakazenia kropelkowe, srodki dezynfekcyjne;
• nagłośnienie sal wykładowych i ćwiczeniowych oraz ergonomiczne stanowisko komputerowe – obciazenie glosu, monitor;
• posadzki antypoślizgowe z odpływami, oznaczanie mokrych stref i system przywoławczy na oddziale – poslizgniecie, uraz od pacjenta.

Środki organizacyjne

• procedura postępowania po zakłuciu i ekspozycji oraz dostęp do profilaktyki poekspozycyjnej – zaklucie, kontakt z materialem, zakazenia krwiopochodne;
• limit liczby studentów przy łóżku chorego i zgoda pacjenta na udział w zajęciach – odpowiedzialnosc podwojna, zakazenia szpitalne, uraz od pacjenta;
• nauka procedur najpierw na trenażerach, a przy pacjencie wyłącznie pod bezpośrednim nadzorem – odpowiedzialnosc podwojna, zaklucie;
• ograniczenie czasu zajęć w prosektorium i pomiary stężenia formaldehydu w powietrzu – formaldehyd w powietrzu, formaldehyd, ksylen i alkohole, material sekcyjny;
• kontrola dawki indywidualnej i zasady udziału studentów w badaniach z promieniowaniem – promieniowanie jonizujace;
• rozdzielenie dyżurów klinicznych i zajęć dydaktycznych oraz odpoczynek po dyżurze nocnym – dyzury, obciazenie dydaktyczne;
• przejrzyste kryteria oceny okresowej, realne planowanie obciążenia i wsparcie zespołu po trudnych zajęciach – presja publikacyjna, kontakt ze smiercia, konflikty ze studentami;
• przerwy głosowe, przerwy w pracy przy monitorze i reżim izolacyjny przy chorych zakaźnych – obciazenie glosu, monitor, zakazenia kropelkowe, praca stojaca, pozycja wymuszona, poslizgniecie.

Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie

Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla nauczyciela akademickiego – nauki medyczne i nauki o zdrowiu.

• czynniki fizyczne – promieniowanie jonizujące, obciążenie narządu głosu, długotrwała praca w pozycji stojącej, wymuszona pozycja ciała, praca przy mikroskopie, praca przy monitorze ekranowym powyżej 4 godzin dziennie;
• czynniki chemiczne – formaldehyd i inne utrwalacze, ksylen i toluen, alkohole, barwniki histologiczne, chlorheksydyna, czwartorzędowe związki amoniowe, leki cytotoksyczne;
• czynniki biologiczne – wirusy HBV, HCV i HIV, bakterie wielolekooporne, Clostridioides difficile, prątki gruźlicy, drobnoustroje materiału sekcyjnego – czynniki grupy 2 i 3 zagrożenia;
• inne czynniki, w tym niebezpieczne – ryzyko zakłucia i kontaktu z materiałem biologicznym, dyżury kliniczne i praca w porze nocnej, praca z materiałem sekcyjnym, odpowiedzialność za pacjenta i studentów.

Podobne stanowiska

• lekarz,
• pielęgniarka,
• diagnosta laboratoryjny,
• nauczyciel biologii,
• nauczyciel przedmiotów zawodowych.

Podstawa prawna

Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).