Nauczyciel przedmiotu w szkole ponadpodstawowej – kod 233001 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Nauczyciel przedmiotu w szkole ponadpodstawowej prowadzi lekcje w liceum, technikum lub szkole branżowej, przygotowuje młodzież do egzaminu maturalnego i zawodowego, sprawuje opiekę wychowawczą nad klasą oraz pełni dyżury na korytarzach i w czasie wycieczek. Ocenia prace, prowadzi dokumentację w dzienniku elektronicznym i kontaktuje się z rodzicami oraz uczniami pełnoletnimi.
Nauczyciel przedmiotu w szkole ponadpodstawowej – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie wyższe magisterskie w zakresie nauczanego przedmiotu oraz przygotowanie pedagogiczne,
- umiejętność pracy z młodzieżą w wieku 15–20 lat, w tym z uczniami pełnoletnimi,
- umiejętność prowadzenia lekcji głosem przez kilka godzin bez nagłośnienia,
- znajomość zasad oceniania, procedur egzaminu maturalnego i zawodowego oraz pracy w dzienniku elektronicznym,
- umiejętność reagowania na zachowania agresywne, wagary i sygnały używania substancji psychoaktywnych,
- znajomość zasad bezpieczeństwa na wycieczkach, w czasie dyżurów i przy opiece nad grupą poza szkołą.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- nauczyciel liceum ogólnokształcącego,
- nauczyciel w technikum,
- nauczyciel szkoły branżowej,
- nauczyciel przedmiotu ogólnokształcącego,
- wychowawca klasy w szkole ponadpodstawowej.
Badania
- wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
- okresowe badania lekarskie z oceną narządu głosu i narządu wzroku,
- kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
- badania w związku z pracą przy monitorze ekranowym przy prowadzeniu dziennika i zajęć zdalnych,
- badania laryngologiczne i foniatryczne przy nawracających dolegliwościach narządu głosu.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 5 lat,
- szkolenie z udzielania pierwszej pomocy, w tym z obsługi apteczki szkolnej i wezwania pomocy,
- szkolenie przeciwpożarowe i z zasad ewakuacji budynku szkolnego,
- szkolenie z reagowania na agresję, zachowania autoagresywne i sygnały kryzysu psychicznego ucznia,
- instruktaż bezpieczeństwa przy organizacji wycieczek i wyjść poza teren szkoły,
- szkolenie z ochrony danych osobowych uczniów w dzienniku elektronicznym.
Środowisko pracy
Lekcje odbywają się w salach dla 25–35 osób, często z twardymi ścianami i dużym pogłosem, co wymusza mówienie podniesionym głosem przez 6–8 godzin dziennie. Nauczyciel stoi, chodzi między rzędami, pisze na tablicy i obsługuje rzutnik lub monitor interaktywny. W przerwach pełni dyżury na korytarzach, na klatkach schodowych i przy wejściu, gdzie panuje duży hałas i tłok, a interwencje wobec zachowań agresywnych należą do obowiązków. Część lekcji prowadzi się w pracowniach przedmiotowych, w sali gimnastycznej lub poza szkołą – na wycieczce, w zakładzie pracy, na praktyce. Po lekcjach następuje praca przy komputerze: sprawdzanie prac, wpisy w dzienniku, kontakt z rodzicami i przygotowanie materiałów, często w domu wieczorem. Na stanowisku wykorzystuje się:
- tablica, kreda lub markery suchościeralne oraz monitor interaktywny;
- komputer, laptop, rzutnik i dziennik elektroniczny;
- mikrofon przenośny w dużych salach i auli, tam gdzie jest dostępny;
- pomoce dydaktyczne i pracownie przedmiotowe oraz sprzęt audio;
- telefon służbowy lub prywatny do kontaktu w czasie wycieczek;
- apteczka szkolna i procedury postępowania w razie wypadku ucznia.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- obciążenie narządu głosu przy wielogodzinnym mówieniu w salach o dużym pogłosie i przy hałasie klasy,
- hałas na lekcjach, w czasie dyżurów na korytarzu i w sali gimnastycznej, często powyżej 80 dB,
- ryzyko urazu przy interwencji wobec bójki, popchnięcia i agresji ucznia na korytarzu i w klasie,
- długotrwała praca w pozycji stojącej i chodzenie po schodach między salami,
- praca przy monitorze ekranowym powyżej 4 godzin dziennie przy dzienniku, sprawdzaniu prac i zajęciach zdalnych,
- pył kredowy i opary markerów przy pisaniu na tablicy,
- zmienny mikroklimat: przegrzane sale, przeciągi przy wietrzeniu i praca na zewnątrz w czasie dyżurów oraz wycieczek,
- poślizgnięcie i potknięcie na mokrych korytarzach, schodach i na terenie szkoły,
- przenoszenie pomocy dydaktycznych, plików prac i sprzętu multimedialnego między salami.
Czynniki chemiczne:
- rozpuszczalniki z markerów do tablic, płyny do mazania i środki czystości w salach,
- pył tonerowy i ozon z drukarek oraz kopiarek w pokoju nauczycielskim.
Czynniki biologiczne:
- wirusy grypy, SARS-CoV-2, adenowirusy i meningokoki przenoszone w licznych grupach młodzieży,
- zakażenia pokarmowe i wirusowe zapalenie wątroby typu A przy wspólnym korzystaniu z sanitariatów i wycieczkach,
- kontakt z krwią ucznia przy udzielaniu pierwszej pomocy po urazie lub samouszkodzeniu.
Czynniki psychofizyczne:
- obciążenie psychiczne odpowiedzialnością wychowawczą, kryzysami uczniów i sygnałami samouszkodzeń,
- presja wyników maturalnych i egzaminu zawodowego oraz ocena pracy nauczyciela,
- konflikty i roszczenia rodziców oraz uczniów pełnoletnich dotyczące ocen i uwag,
- praca po godzinach: sprawdzanie prac, dziennik i odpisywanie na wiadomości wieczorem,
- ciągłe rozproszenie uwagi i konieczność jednoczesnego nadzoru nad całą klasą,
- obciążenie psychiczne rozwiązywaniem spraw przemocy rówieśniczej i cyberprzemocy.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku nauczyciela przedmiotu w szkole ponadpodstawowej.
Środki ochrony indywidualnej
- maska filtrująca w okresie wzmożonych zakażeń w szkole – zakazenia kropelkowe;
- rękawice jednorazowe z apteczki przy udzielaniu pierwszej pomocy – kontakt z krwia, zakazenia pokarmowe;
- obuwie zmienne, stabilne, z podeszwą antypoślizgową – poslizgniecie, praca stojaca;
- odzież wierzchnia i okrycie przeciwdeszczowe na dyżury na zewnątrz i wycieczki – mikroklimat;
- mikrofon osobisty lub wzmacniacz głosu w dużych salach – obciazenie glosu, halas.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- ustroje akustyczne i wykładziny ograniczające pogłos oraz nagłośnienie auli i dużych sal – halas, obciazenie glosu;
- tablice suchościeralne i bezpyłowe zamiast kredowych oraz wietrzenie sal między lekcjami – pyl kredowy, markery i srodki czystosci, zakazenia kropelkowe;
- wentylacja i regulacja ogrzewania w salach oraz żaluzje przeciwsłoneczne – mikroklimat;
- monitoring korytarzy, oświetlenie ciągów i wyznaczone strefy dyżurów oraz drugi dyżurujący w punktach o dużym natężeniu ruchu – agresja uczniow;
- posadzki antypoślizgowe, poręcze na schodach i bieżące usuwanie rozlanych płynów – poslizgniecie;
- ergonomiczne stanowisko komputerowe w pokoju nauczycielskim i monitor na wysokości oczu – monitor;
- wózki i szafy na pomoce dydaktyczne w salach przedmiotowych – dzwiganie;
- drukarki i kopiarki w wydzielonym, wentylowanym pomieszczeniu – toner;
- apteczki na każdym piętrze oraz dostęp do zestawu ochronnego przy pierwszej pomocy – kontakt z krwia.
Środki organizacyjne
- plan lekcji z przerwami głosowymi, limit godzin pod rząd i dostęp do wody w sali – obciazenie glosu, praca stojaca;
- grafik dyżurów z obsadą adekwatną do liczby uczniów i procedura wzywania wsparcia – agresja uczniow, rozproszenie uwagi;
- procedura reagowania na agresję, cyberprzemoc i kryzys psychiczny ucznia oraz współpraca z pedagogiem i psychologiem – agresja uczniow, mobbing rowiesniczy, obciazenie wychowawcze;
- przejrzyste zasady oceniania, tryb odwołania i ustalone godziny kontaktu z rodzicami – konflikty z rodzicami, presja egzaminow;
- ustalone zasady korzystania z dziennika elektronicznego poza czasem pracy i przerwy w pracy przy monitorze – praca poza godzinami, monitor;
- regulamin wycieczek z liczbą opiekunów na grupę i odprawa przed wyjazdem – mikroklimat, poslizgniecie, zakazenia pokarmowe;
- szczepienia zalecane personelowi szkoły i procedura postępowania po kontakcie z krwią – zakazenia kropelkowe, kontakt z krwia, zakazenia pokarmowe;
- wsparcie psychologiczne i superwizja dla wychowawców oraz zespoły wychowawcze – obciazenie wychowawcze, mobbing rowiesniczy;
- wózki i pomoc przy przenoszeniu sprzętu oraz stałe przypisanie sal przedmiotowych – dzwiganie.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla nauczyciela przedmiotu w szkole ponadpodstawowej.
- czynniki fizyczne – obciążenie narządu głosu, hałas, praca przy monitorze ekranowym powyżej 4 godzin dziennie, długotrwała praca w pozycji stojącej, zmienny mikroklimat przy dyżurach na zewnątrz;
- czynniki chemiczne – rozpuszczalniki z markerów do tablic, środki czystości, pył kredowy, pył tonerowy i ozon z urządzeń biurowych;
- czynniki biologiczne – wirusy przenoszone drogą kropelkową, w tym grypy i meningokoki, zakażenia pokarmowe i wirusowe zapalenie wątroby typu A, kontakt z krwią przy pierwszej pomocy – czynniki grupy 2 zagrożenia;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – ryzyko urazu przy interwencji wobec agresji uczniów, obciążenie psychiczne odpowiedzialnością wychowawczą, praca w godzinach nadliczbowych, opieka nad grupą poza terenem szkoły.
Podobne stanowiska
- nauczyciel,
- nauczyciel przedmiotów zawodowych,
- nauczyciel historii,
- nauczyciel matematyki,
- pedagog szkolny.
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).