Kierownik muzeum

Kierownik muzeum – kod 134910 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Kierownik muzeum zarządza instytucją gromadzącą i udostępniającą zbiory – odpowiada za inwentarz muzealiów, warunki przechowywania i konserwacji, program wystaw i edukacji, bezpieczeństwo zwiedzających oraz ochronę obiektu. Oprócz pracy biurowej kontroluje magazyny zbiorów, pracownie konserwatorskie, ekspozycje stałe i czasowe, nadzoruje transport muzealiów oraz prace remontowe w budynkach, często zabytkowych.

Kierownik muzeum – wymagania w stosunku do pracownika

• wykształcenie wyższe – historia, historia sztuki, archeologia, etnologia, muzealnictwo lub kierunek pokrewny,
• znajomość ustawy o muzeach oraz ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami,
• znajomość zasad inwentaryzacji muzealiów i wymagań dotyczących warunków przechowywania zbiorów,
• umiejętność zarządzania instytucją kultury, planowania budżetu i rozliczania dotacji,
• umiejętność współpracy z konserwatorem zabytków, firmami transportu muzealiów i służbami ochrony,
• umiejętność organizacji ochrony zbiorów oraz planu ochrony obiektu i ewakuacji muzealiów.

Inne nazwy stanowiska

Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:

• dyrektor muzeum,
• kierownik oddziału muzeum,
• kierownik działu zbiorów,
• kustosz zarządzający muzeum,
• kierownik muzeum regionalnego.

Badania

• wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
• okresowe badania lekarskie z badaniem okulistycznym przy pracy przy monitorze ekranowym powyżej 4 godzin dziennie,
• badania w związku z narażeniem na czynniki biologiczne – pleśnie w magazynach i pomieszczeniach zabytkowych,
• badania do pracy na wysokości powyżej 3 m – przy kontroli dachów, strychów i montażu ekspozycji,
• kontrolne badania lekarskie po chorobie trwającej dłużej niż 30 dni.

Szkolenia bhp i inne

• szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
• szkolenie okresowe bhp dla pracodawców i osób kierujących pracownikami – nie rzadziej niż co 5 lat,
• szkolenie z ochrony przeciwpożarowej, obsługi gaśnic oraz ewakuacji osób i zbiorów,
• szkolenie z pierwszej pomocy,
• szkolenie z pracy na wysokości i z bezpiecznego przemieszczania ciężarów – tam, gdzie wymagają tego zadania na stanowisku.

Środowisko pracy

Muzeum zajmuje często budynek zabytkowy – z wysokimi salami, krętymi schodami, piwnicami i strychami – uzupełniony magazynami zbiorów, pracowniami konserwatorskimi i biurami. Kierownik przechodzi między salami ekspozycyjnymi pełnymi zwiedzających, schodzi do magazynów o kontrolowanej wilgotności i temperaturze, wchodzi na strychy i rusztowania podczas remontów oraz zagląda do pracowni, gdzie używane są rozpuszczalniki i preparaty do dezynfekcji zbiorów. Starsze kolekcje przyrodnicze bywają zabezpieczane dawnymi środkami owadobójczymi, a zbiory etnograficzne i archiwalne są zapylone i podatne na pleśń. Praca obejmuje wieczorne wernisaże, noce muzeów, imprezy plenerowe i wyjazdy przy wypożyczaniu zbiorów. Na stanowisku wykorzystuje się:

• komputer z systemem inwentarza muzealiów i dokumentacją konserwatorską;
• termohigrometry, rejestratory warunków klimatycznych, osuszacze i nawilżacze;
• gabloty ekspozycyjne, systemy zawieszeń, oświetlenie ekspozycyjne i drabiny;
• skrzynie transportowe, wózki, pasy i podnośniki do przemieszczania muzealiów;
• system sygnalizacji pożaru, monitoring, czujniki i system kontroli dostępu;
• odkurzacze z filtrem HEPA i sprzęt do czyszczenia zbiorów.

Identyfikacja zagrożeń

Czynniki fizyczne:

• upadek na krętych i wysokich schodach budynku zabytkowego oraz potknięcie o progi i nierówne posadzki,
• upadek z drabiny, rusztowania lub stropu strychu podczas kontroli obiektu i montażu ekspozycji,
• ręczne przenoszenie ciężkich skrzyń, rzeźb i elementów wyposażenia ekspozycji,
• uderzenie spadającym elementem wyposażenia, tynkiem lub materiałem budowlanym w czasie remontu,
• chłód i wilgoć w magazynach, piwnicach i nieogrzewanych salach zabytkowych,
• niskie natężenie oświetlenia na ekspozycjach wymagających ochrony zbiorów,
• praca przy monitorze ekranowym przy inwentarzu i dokumentacji,
• pożar budynku zabytkowego z drewnianymi stropami i bardzo dużym obciążeniem ogniowym,
• przeciskanie się w tłumie zwiedzających, potrącenia i zdarzenia z udziałem publiczności.

Czynniki chemiczne:

• rozpuszczalniki, żywice i preparaty do dezynfekcji oraz dezynsekcji zbiorów stosowane w pracowniach,
• pozostałości dawnych środków zabezpieczających zbiory – naftalina oraz związki arsenu i rtęci w starych preparatach taksydermicznych,
• pył budowlany i azbest w wyrobach występujących w starych budynkach podczas remontów,
• pył papierowy, kurz i pył drzewny ze zbiorów oraz z pomieszczeń magazynowych.

Czynniki biologiczne:

• pleśnie i grzyby pleśniowe rozwijające się na zbiorach i w zawilgoconych pomieszczeniach,
• odchody ptaków i nietoperzy na strychach oraz w wieżach budynków zabytkowych,
• owady niszczące zbiory, kleszcze przy pracach w parku muzealnym oraz gryzonie w piwnicach.

Czynniki psychofizyczne:

• odpowiedzialność za bezpieczeństwo i zachowanie zbiorów o wartości historycznej i materialnej,
• presja związana z finansowaniem instytucji, rozliczaniem dotacji i frekwencją,
• praca wieczorami i w dni wolne podczas wydarzeń oraz nocy muzeów,
• presja kontroli organizatora, konserwatora zabytków oraz zainteresowania mediów,
• obciążenie psychiczne wynikające z ryzyka kradzieży, dewastacji i zdarzeń z udziałem zwiedzających.

Środki ochronne

Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku kierownika muzeum.

Środki ochrony indywidualnej

• obuwie stabilne z podeszwą antypoślizgową do obchodów budynku i terenu – schody zabytkowe, tlok zwiedzajacych;
• kask ochronny i szelki bezpieczeństwa przy wejściu na rusztowania, strychy i dachy – upadek z wysokosci, spadajace elementy;
• rękawice ochronne i bawełniane przy przenoszeniu oraz oglądaniu muzealiów – dzwiganie muzealiow, dawne preparaty;
• półmaska filtrująca FFP3 przy wejściu na strychy, do zapylonych magazynów i na teren remontu – pyl budowlany, pyl zbiorow, plesnie, odchody ptakow, dawne preparaty;
• okulary ochronne i rękawice chemiczne przy kontroli pracowni konserwatorskiej – srodki konserwacji;
• odzież ciepłochronna do pracy w nieogrzewanych pomieszczeniach – mikroklimat;
• odzież z długim rękawem i preparat odstraszający kleszcze przy pracach w parku muzealnym – owady i gryzonie;
• latarka i okulary korekcyjne do pracy przy monitorze przepisane przez lekarza medycyny pracy – oswietlenie, monitor.

Środki ochrony zbiorowej i techniczne

• poręcze, oznakowanie stopni, taśmy antypoślizgowe i oświetlenie awaryjne klatek schodowych – schody zabytkowe, oswietlenie;
• rusztowania i podesty z barierkami, zabezpieczenie stref remontowych – upadek z wysokosci, spadajace elementy, pyl budowlany;
• wózki, podnośniki i wciągniki do przemieszczania muzealiów oraz winda towarowa – dzwiganie muzealiow;
• system sygnalizacji pożaru, stałe urządzenia gaśnicze i wydzielenie stref pożarowych – pozar obiektu;
• kontrola klimatu – osuszacze, nawilżacze i rejestratory parametrów w magazynach – mikroklimat, plesnie;
• wentylacja i dygestorium w pracowni konserwatorskiej, zamykane magazyny chemikaliów – srodki konserwacji, dawne preparaty;
• zabezpieczenie strychów i wież przed ptakami oraz nietoperzami, uszczelnienie piwnic – odchody ptakow, owady i gryzonie;
• monitoring, czujniki, kontrola dostępu i obecność pracowników ochrony na ekspozycjach – sytuacje kryzysowe, tlok zwiedzajacych;
• ergonomiczne stanowisko komputerowe i oświetlenie miejscowe w biurze – monitor;
• odkurzacze z filtrem HEPA i wydzielone miejsce do czyszczenia zbiorów – pyl zbiorow.

Środki organizacyjne

• plan ochrony muzeum, plan ewakuacji zbiorów i ćwiczenia z obsługą zwiedzających – pozar obiektu, sytuacje kryzysowe, odpowiedzialnosc za zbiory;
• limity liczby zwiedzających w salach i wyznaczone trasy zwiedzania – tlok zwiedzajacych;
• prace na wysokości i na strychach wykonywane w zespole dwuosobowym, po sprawdzeniu stanu stropów – upadek z wysokosci, spadajace elementy;
• rozpoznanie wyrobów zawierających azbest przed remontem i zlecanie prac uprawnionej firmie – pyl budowlany;
• procedura postępowania ze starymi preparatami taksydermicznymi i zakaz kontaktu bez środków ochrony – dawne preparaty;
• limit masy jednorazowo przenoszonych muzealiów i korzystanie z firm transportu specjalistycznego – dzwiganie muzealiow;
• kontrola parametrów klimatu i procedura postępowania ze zbiorami porażonymi pleśnią – plesnie, mikroklimat;
• karty charakterystyki preparatów konserwatorskich i nadzór nad ich stosowaniem – srodki konserwacji;
• przerwy w pracy przy monitorze i podział zadań administracyjnych – monitor;
• rozliczanie godzin pracy wieczornej i dni wolnych po wydarzeniach – nieregularne godziny, presja finansowa;
• deratyzacja i dezynsekcja według harmonogramu oraz kontrola zbiorów po pracach w parku – owady i gryzonie, odchody ptakow;
• uzupełnianie oświetlenia na czas obchodów i prac w salach o niskim natężeniu światła – oswietlenie;
• plan remontów uzgadniany z konserwatorem zabytków i raportowanie do organizatora – kontrole i media;
• utrzymanie czystości i porządku na drogach komunikacyjnych oraz oznakowanie progów – schody zabytkowe, pyl zbiorow.

Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie

Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla kierownika muzeum.

• czynniki fizyczne – niskie natężenie oświetlenia na ekspozycjach, mikroklimat chłodny i wilgotny w magazynach, praca przy monitorze ekranowym powyżej 4 godzin dziennie;
• czynniki chemiczne – rozpuszczalniki i preparaty konserwatorskie, naftalina oraz związki arsenu i rtęci w starych preparatach, pył budowlany i włókna azbestu, pył papierowy i drzewny;
• czynniki biologiczne – pleśnie i grzyby pleśniowe, odchody ptaków i nietoperzy, kleszcze, gryzonie i owady niszczące zbiory;
• inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca na wysokości powyżej 3 m, ręczne przenoszenie ciężarów, praca w budynku zabytkowym o utrudnionej komunikacji, praca w godzinach wieczornych, obciążenie psychiczne i odpowiedzialność za zbiory.

Podobne stanowiska

• muzealnik,
• pracownik galerii / muzeum,
• archiwista,
• animator kultury,
• kierownik domu kultury,
• kierownik galerii sztuki,
• kierownik agencji doradztwa finansowego.

Podstawa prawna

Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).