Treser zwierząt cyrkowych – kod 343506 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Treser zwierząt cyrkowych przygotowuje i prezentuje numery z udziałem zwierząt, najczęściej koni, psów, kóz, lam, wielbłądów i ptaków. Na co dzień prowadzi trening z użyciem pozytywnego wzmocnienia, opiekuje się zwierzętami, karmi je, sprząta boksy i wybiegi, współpracuje z lekarzem weterynarii, a w trasie dba o bezpieczny transport i rozstawienie zagród w kolejnych miejscowościach.
Treser zwierząt cyrkowych – wymagania w stosunku do pracownika
- doświadczenie w pracy ze zwierzętami i znajomość ich zachowań,
- znajomość ustawy o ochronie zwierząt i ograniczeń dotyczących wykorzystywania zwierząt w widowiskach,
- sprawność fizyczna i umiejętności jeździeckie przy pracy z końmi,
- umiejętność współpracy z zespołem artystycznym i technicznym,
- dyspozycyjność do pracy w trasie i w weekendy,
- prawo jazdy kat. B, przy przewozie zwierząt często kat. C lub CE.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- treser koni cyrkowych,
- artysta cyrkowy – treser,
- opiekun i treser zwierząt w cyrku,
- treser zwierząt estradowych,
- tresowacz zwierząt.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy,
- szczepienie przeciw tężcowi i, w razie wskazań, przeciw wściekliźnie,
- ocena zdolności do pracy fizycznej i w zmiennych warunkach atmosferycznych,
- badania kierowców przy przewozie zwierząt pojazdami ciężarowymi.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp nie rzadziej niż co 5 lat,
- szkolenie z bezpiecznego postępowania ze zwierzętami i rozpoznawania ich stresu,
- świadectwo kwalifikacji kierowcy przewożącego zwierzęta, jeśli treser prowadzi pojazd ze zwierzętami,
- szkolenie z udzielania pierwszej pomocy przy urazach i pogryzieniach,
- szkolenie z ewakuacji widzów i zwierząt z namiotu cyrkowego.
Środowisko pracy
Treser zwierząt cyrkowych pracuje na arenie namiotu cyrkowego lub hali widowiskowej, w stajniach, zagrodach i na wybiegach, które przy każdej zmianie miejscowości są rozstawiane od nowa. Przedstawienia odbywają się po południu i wieczorem, często codziennie w sezonie, a próby i obrządek zwierząt rano. Na arenie występuje hałas, muzyka, światła sceniczne i pył z trocin, a w stajni amoniak i pył organiczny. Treser przebywa w bliskim kontakcie ze zwierzętami ważącymi kilkaset kilogramów. Na stanowisku wykorzystuje się:
- arena z bandą, podesty, przeszkody i rekwizyty do numerów;
- lonże, ogłowia, bacik treserski i kliker;
- boksy, przenośne zagrody i wybiegi z ogrodzeniem;
- pasza, siano, słoma i trociny;
- taczki, widły i myjki do sprzątania boksów;
- pojazdy i przyczepy do przewozu zwierząt.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- kopnięcie, przygniecenie lub stratowanie przez konia, wielbłąda lub lamę,
- pogryzienie i podrapanie przez psy i inne zwierzęta,
- upadek z konia i upadki podczas pokazów na arenie,
- poślizgnięcie na mokrej słomie, obornikach i błocie,
- ręczne przenoszenie paszy, siana i wyposażenia zagród,
- hałas muzyki i reakcji widowni,
- olśnienie przez reflektory i efekty stroboskopowe,
- porażenie prądem przy tymczasowych instalacjach elektrycznych,
- upał, zimno i opady przy pracy przy zagrodach.
Czynniki chemiczne:
- amoniak i siarkowodór z obornika w stajni,
- pył organiczny z siana, słomy i trocin,
- środki dezynfekcyjne i preparaty przeciw pasożytom,
- glikole w dymie scenicznym.
Czynniki biologiczne:
- bakterie Salmonella i Clostridium tetani z odchodów i ziemi,
- grzyby skórne przenoszone przez zwierzęta,
- bakterie Chlamydia psittaci od ptaków,
- wirus wścieklizny przy pogryzieniu przez zwierzę niezaszczepione.
Czynniki psychofizyczne:
- praca w trasie, częste przeprowadzki i rozłąka z rodziną,
- występy wieczorne, w weekendy i święta,
- odpowiedzialność za bezpieczeństwo zwierząt, artystów i widzów,
- stres przed publicznością i przy nieprzewidywalnym zachowaniu zwierząt,
- ciężka praca fizyczna przy obrządku zwierząt.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku tresera zwierząt cyrkowych.
Środki ochrony indywidualnej
- obuwie z podnoskiem i antypoślizgową podeszwą – kopnięcie i stratowanie, poślizgnięcie;
- kask jeździecki i kamizelka ochronna przy pracy z końmi – upadek, kopnięcie i stratowanie;
- rękawice skórzane przy pracy z psami i ptakami – pogryzienie, grzybice;
- rękawice robocze i odzież ochronna przy obrządku – dźwiganie, salmonella i tężec, środki dezynfekcyjne;
- półmaska FFP2 przy sprzątaniu stajni i ptaszarni – pył organiczny, ornitoza, amoniak;
- odzież przeciwdeszczowa i ocieplana – warunki atmosferyczne;
- douszne ochronniki słuchu dostosowane do pracy na arenie – hałas.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- bandy areny, bezpieczne zagrody i bramki z zasuwami – kopnięcie i stratowanie, pogryzienie, odpowiedzialność;
- wentylacja stajni i regularne usuwanie obornika – amoniak, pył organiczny;
- podłoże areny z trocin lub gumy amortyzujące upadki – upadek, poślizgnięcie;
- taczki, wózki i chwytaki do paszy – dźwiganie, ciężka praca;
- instalacja elektryczna z rozdzielnicami i wyłącznikami różnicowoprądowymi – porażenie;
- ustawienie oświetlenia scenicznego bez kierowania na wejście zwierząt i ograniczenie efektów stroboskopowych oraz dymu – olśnienie, dym sceniczny;
- umywalki z ciepłą wodą przy stajniach – salmonella i tężec, grzybice.
Środki organizacyjne
- praca z dużymi zwierzętami w obecności drugiej osoby – kopnięcie i stratowanie, upadek;
- szczepienia zwierząt, opieka weterynaryjna i dokumentacja zdrowia zwierząt – wścieklizna, ornitoza, grzybice, salmonella i tężec;
- zakaz spożywania posiłków w stajni i mycie rąk po obrządku – salmonella i tężec;
- stosowanie środków dezynfekcyjnych według kart charakterystyki – środki dezynfekcyjne;
- próby techniczne z udziałem oświetleniowca i akustyka przed premierą – olśnienie, hałas, stres;
- grafik z dniem wolnym w tygodniu i podział obrządku w zespole – praca wieczorna, ciężka praca, praca w trasie;
- ograniczanie pracy na wybiegach w upale i burzy – warunki atmosferyczne.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla tresera zwierząt cyrkowych.
- czynniki fizyczne – hałas, ręczne prace transportowe, mikroklimat zmienny, praca fizyczna ciężka;
- czynniki chemiczne – amoniak, siarkowodór, pył organiczny, środki dezynfekcyjne;
- czynniki biologiczne – pałeczki Salmonella, laseczka tężca, grzyby dermatofity, Chlamydia psittaci, wirus wścieklizny;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca z dużymi zwierzętami, ryzyko kopnięcia i pogryzienia, jazda konna, praca wieczorna i w trasie.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).