Foniatra – kod 221204 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025), zawód ten ujęto pod nazwą „Lekarz – specjalista audiologii i foniatrii”. Foniatra diagnozuje i leczy zaburzenia głosu, mowy, połykania i słuchu u dzieci i dorosłych, w tym choroby zawodowe narządu głosu u nauczycieli. Wykonuje badania endoskopowe krtani, wideostroboskopię i badania słuchu, kwalifikuje do rehabilitacji głosu i współpracuje z logopedami oraz protetykami słuchu.
Foniatra – wymagania w stosunku do pracownika
- ukończone studia na kierunku lekarskim i prawo wykonywania zawodu lekarza,
- tytuł specjalisty w dziedzinie audiologii i foniatrii lub odbywanie szkolenia specjalizacyjnego,
- umiejętność wykonywania laryngoskopii, wideostroboskopii i nasofiberoskopii,
- znajomość audiometrii tonalnej i słownej, tympanometrii oraz badań otoemisji akustycznej,
- znajomość orzecznictwa w zakresie chorób zawodowych narządu głosu i słuchu,
- umiejętność komunikacji z pacjentem z zaburzeniami słuchu i mowy, także z dziećmi,
- odpowiedzialność, dokładność i umiejętność pracy w zespole z logopedą i protetykiem słuchu.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- lekarz foniatra,
- lekarz audiolog,
- audiolog-foniatra,
- specjalista audiologii i foniatrii,
- lekarz poradni foniatrycznej.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy,
- szczepienie przeciw WZW typu B oraz kontrola poziomu przeciwciał anty-HBs według zaleceń,
- badanie narządu wzroku przy wielogodzinnej pracy z monitorem ekranowym i torem wizyjnym,
- badanie słuchu u osób wykonujących badania w kabinie audiometrycznej i z głośnymi bodźcami testowymi – według wskazań lekarza medycyny pracy.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 5 lat,
- szkolenie z postępowania po ekspozycji na materiał potencjalnie zakaźny,
- instruktaż mycia i dezynfekcji endoskopów zgodnie z procedurą zakładową,
- szkolenie z pierwszej pomocy i resuscytacji, w tym postępowanie przy skurczu krtani i zachłyśnięciu,
- doskonalenie zawodowe lekarzy wynikające z ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty,
- szkolenie z ochrony danych osobowych i dokumentacji medycznej.
Środowisko pracy
Foniatra pracuje w poradniach foniatrycznych i audiologicznych, oddziałach otolaryngologii, ośrodkach rehabilitacji słuchu i mowy oraz w ośrodkach medycyny pracy orzekających o chorobach zawodowych. Badania wykonuje w bliskim kontakcie z twarzą pacjenta, który kaszle, odkrztusza wydzielinę lub ma odruch wymiotny przy wprowadzaniu endoskopu. Część pracy odbywa się w wyciszonej, słabo wentylowanej kabinie audiometrycznej. Dokumentacja medyczna prowadzona jest elektronicznie, a ocena nagrań wideostroboskopowych wymaga długiej pracy przy monitorze. Na stanowisku wykorzystuje się:
- wideostroboskop i laryngoskop sztywny z torem wizyjnym;
- nasofiberoskop giętki do badania czynności połykania;
- audiometr, tympanometr i aparatura do badania otoemisji i potencjałów słuchowych;
- kabina audiometryczna;
- środki do dezynfekcji wysokiego stopnia i myjnia endoskopów;
- komputer z oprogramowaniem do analizy głosu i dokumentacji medycznej.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- promieniowanie optyczne i olśnienie od źródła światła stroboskopowego,
- zakłucie lub skaleczenie przy pracy z narzędziami ostrymi i przy znieczuleniu miejscowym,
- praca w zamkniętej, słabo wentylowanej kabinie audiometrycznej,
- porażenie prądem przy uszkodzonej aparaturze diagnostycznej,
- poślizgnięcie lub potknięcie w gabinecie i na korytarzach przychodni,
- obciążenie narządu wzroku przy pracy z monitorem ekranowym.
Czynniki chemiczne:
- środki do dezynfekcji wysokiego stopnia endoskopów – aldehyd glutarowy, kwas nadoctowy,
- alkoholowe środki do dezynfekcji rąk i powierzchni,
- lidokaina w aerozolu do znieczulenia miejscowego gardła,
- lateks i składniki rękawic medycznych – działanie uczulające.
Czynniki biologiczne:
- wirusy przenoszone drogą kropelkową – grypa, SARS-CoV-2, wirusy przeziębienia,
- bakterie z wydzieliny gardła i krtani, w tym prątki gruźlicy,
- wirusy przenoszone przez krew – HBV, HCV, HIV – przy kontakcie z krwią i śliną.
Czynniki psychofizyczne:
- obciążenie psychiczne związane z diagnozą u dzieci i komunikacją z pacjentem niedosłyszącym,
- długotrwała praca w pozycji siedzącej z pochyleniem ku pacjentowi,
- wysiłek wzrokowy przy analizie obrazów wideostroboskopowych,
- odpowiedzialność za trafność rozpoznania i orzeczenia o chorobie zawodowej,
- presja czasu i duża liczba pacjentów w poradni.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku foniatry.
Środki ochrony indywidualnej
- maska chirurgiczna lub półmaska FFP2 przy badaniach endoskopowych – wirusy przenoszone drogą kropelkową, prątki gruźlicy;
- przyłbica lub okulary ochronne – wydzielina z gardła, krew i ślina;
- rękawice nitrylowe bezlateksowe – wirusy przenoszone przez krew, środki dezynfekcyjne, lateks;
- fartuch ochronny jednorazowy przy zabiegach – bakterie z wydzieliny gardła;
- rękawice chemoodporne i gogle przy dezynfekcji endoskopów – aldehyd glutarowy, kwas nadoctowy;
- obuwie medyczne na antypoślizgowej podeszwie – poślizgnięcie.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- automatyczna myjnia-dezynfektor endoskopów z wyciągiem – aldehyd glutarowy, kwas nadoctowy;
- wentylacja mechaniczna gabinetu i przerwy na wietrzenie kabiny audiometrycznej – praca w słabo wentylowanej kabinie, wirusy przenoszone drogą kropelkową;
- pojemniki na odpady ostre i medyczne – zakłucie, wirusy przenoszone przez krew;
- przeglądy techniczne aparatury i zasilanie przez wyłącznik różnicowoprądowy – porażenie prądem;
- monitor z regulacją jasności i filtr światła w torze wizyjnym – olśnienie, obciążenie narządu wzroku;
- regulowane krzesło lekarskie i fotel pacjenta – pozycja siedząca z pochyleniem;
- antypoślizgowe posadzki i uporządkowane ciągi komunikacyjne – poślizgnięcie, potknięcie.
Środki organizacyjne
- szczepienie przeciw WZW typu B i procedura poekspozycyjna – wirusy przenoszone przez krew;
- wywiad epidemiologiczny przed badaniem i odraczanie badań endoskopowych u pacjentów z ostrą infekcją – wirusy, prątki gruźlicy;
- procedura zakładowa dezynfekcji endoskopów i rejestr cykli – środki do dezynfekcji wysokiego stopnia;
- ostrożne dawkowanie aerozolu znieczulającego przy wyciągu – lidokaina w aerozolu;
- higiena rąk według procedury i dostępność rękawic bezlateksowych – alkoholowe środki dezynfekcyjne, lateks;
- harmonogram przyjęć z czasem na analizę nagrań i przerwy od monitora – presja czasu, wysiłek wzrokowy;
- konsultacje zespołowe z logopedą i superwizja trudnych przypadków – obciążenie psychiczne, odpowiedzialność za rozpoznanie.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla foniatry.
- czynniki fizyczne – praca przy monitorze ekranowym powyżej 4 godzin dziennie (jeśli dotyczy), promieniowanie optyczne (źródło światła stroboskopowego);
- czynniki chemiczne – aldehyd glutarowy, kwas nadoctowy, środki dezynfekcyjne na bazie alkoholi, lateks;
- czynniki biologiczne – wirus zapalenia wątroby typu B (HBV), wirus zapalenia wątroby typu C (HCV), ludzki wirus niedoboru odporności (HIV), prątki gruźlicy, wirusy przenoszone drogą kropelkową;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – kontakt z wydzielinami i krwią pacjentów, praca z narzędziami ostrymi, obciążenie psychiczne, odpowiedzialność za zdrowie pacjentów, wymuszona pozycja ciała.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).