Farmaceuta szpitalny – kod 228206 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025), zawód ten ujęto pod nazwą „Farmaceuta – specjalista farmacji szpitalnej”. Farmaceuta szpitalny kieruje zaopatrzeniem szpitala w leki i wyroby medyczne oraz przygotowuje leki w aptece szpitalnej. Sporządza leki cytostatyczne w pracowni leków cytostatycznych, przygotowuje mieszaniny do żywienia pozajelitowego w pracowni aseptycznej, prowadzi rozliczanie leków odurzających, uczestniczy w obchodach jako farmaceuta kliniczny i nadzoruje badania kliniczne.
Farmaceuta szpitalny – wymagania w stosunku do pracownika
- prawo wykonywania zawodu farmaceuty przyznane przez okręgową radę aptekarską,
- tytuł specjalisty farmacji szpitalnej lub odbywanie specjalizacji w tej dziedzinie,
- znajomość zasad pracy aseptycznej i obsługi komór laminarnych oraz izolatorów,
- przeszkolenie w zakresie bezpiecznego przygotowywania leków cytostatycznych,
- znajomość przepisów o obrocie lekami odurzającymi, substancjami psychotropowymi i prekursorami,
- umiejętność obsługi systemów szpitalnych, ewidencji leków i programów do przygotowywania dawek,
- dokładność, odporność na stres i zdolność pracy pod presją czasu.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- farmaceuta w aptece szpitalnej,
- kierownik apteki szpitalnej,
- farmaceuta kliniczny,
- specjalista farmacji szpitalnej,
- farmaceuta w pracowni cytostatyków.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy,
- badania w związku z narażeniem na substancje o działaniu rakotwórczym lub mutagennym przy przygotowywaniu cytostatyków, w tym morfologia krwi,
- ocena stanu skóry rąk przy długotrwałej pracy w rękawicach i dezynfekcji,
- badanie narządu wzroku przy pracy przy monitorze ekranowym,
- ocena zdolności do dźwigania przy przyjmowaniu dostaw płynów infuzyjnych.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp nie rzadziej niż co 5 lat,
- szkolenie z bezpiecznego przygotowywania cytostatyków i postępowania przy rozlaniu z użyciem zestawu do usuwania skażeń,
- szkolenie z technik aseptycznych, ubierania się do strefy czystej i walidacji procesu,
- instruktaż obsługi komory laminarnej klasy II, izolatora i systemów zamkniętych do przenoszenia leków,
- szkolenie z ochrony przeciwpożarowej przy magazynowaniu etanolu i substancji łatwopalnych.
Środowisko pracy
Farmaceuta szpitalny pracuje w aptece szpitalnej obejmującej magazyn leków, ekspedycję na oddziały, recepturę, pracownię leków cytostatycznych i pracownię żywienia pozajelitowego. Przygotowanie cytostatyków odbywa się w komorze laminarnej lub izolatorze, w pomieszczeniu o kontrolowanej czystości, w pełnym ubraniu ochronnym, przez kilka godzin w pozycji siedzącej z wyciągniętymi rękami. Praca w strefie czystej wymaga stałej koncentracji i dokładnego liczenia dawek. Część dnia to praca przy komputerze, kontrola zleceń lekarskich i wizyty na oddziałach. W magazynie przyjmuje się dostawy kartonów z płynami infuzyjnymi. Na stanowisku wykorzystuje się:
- komora laminarna klasy II do cytostatyków i izolator aseptyczny;
- systemy zamknięte do przenoszenia leków (CSTD), strzykawki i pompy do dozowania;
- automat do sporządzania mieszanin żywienia pozajelitowego;
- zestaw do usuwania skażeń po rozlaniu cytostatyku;
- lodówki i chłodnie leków z rejestracją temperatury;
- sejf na leki odurzające i substancje psychotropowe;
- wózki transportowe i kontenery do dostarczania leków na oddziały;
- komputer z systemem szpitalnym i programem do przygotowywania dawek.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- zakłucia igłami i skaleczenia szkłem ampułek przy przygotowywaniu leków,
- wymuszona pozycja ciała z uniesionymi rękami przy pracy w komorze laminarnej,
- przeciążenie kręgosłupa przy przenoszeniu kartonów z płynami infuzyjnymi,
- praca w chłodniach leków i przy otwieraniu lodówek,
- potknięcia i upadki na terenie magazynu i ekspedycji,
- obciążenie narządu wzroku przy pracy przy monitorze i kontroli etykiet,
- hałas wentylatorów komór i urządzeń w strefie czystej.
Czynniki chemiczne:
- leki cytostatyczne o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub działające szkodliwie na rozrodczość, w tym cyklofosfamid, metotreksat i 5-fluorouracyl,
- etanol i izopropanol 70% do dezynfekcji powierzchni w strefie czystej,
- nadtlenek wodoru w postaci par do dekontaminacji izolatorów,
- substancje recepturowe i proszki leków przy sporządzaniu leków recepturowych,
- lateks i środki dezynfekcyjne do rąk, ryzyko podrażnień i alergii.
Czynniki biologiczne:
- kontakt z materiałem potencjalnie zakaźnym przy zwrotach leków i wyrobów z oddziałów,
- zakażenia szpitalne przy wizytach na oddziałach i udziale w obchodach.
Czynniki psychofizyczne:
- odpowiedzialność za prawidłowe dawki leków cytostatycznych i żywienia pozajelitowego,
- długotrwała koncentracja i praca w izolacji w strefie czystej,
- presja czasu przy pilnych zleceniach z oddziałów i bloku operacyjnego,
- odpowiedzialność materialna i prawna za leki odurzające,
- praca przy monitorze ekranowym przez znaczną część zmiany,
- dyżury i praca w godzinach popołudniowych w aptece szpitalnej.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku farmaceuty szpitalnego.
Środki ochrony indywidualnej
- podwójne rękawice nitrylowe przebadane na przenikanie cytostatyków, zmieniane co 30–60 minut – leki cytostatyczne;
- fartuch jednorazowy z długim rękawem, zamknięty z przodu, o niskiej przepuszczalności – leki cytostatyczne, kontakt z materiałem potencjalnie zakaźnym;
- półmaska FFP3, gogle i osłona twarzy przy usuwaniu skażeń po rozlaniu cytostatyku – leki cytostatyczne, rozprysk;
- ubranie do strefy czystej, czepek i ochraniacze na obuwie – zakażenia szpitalne, zanieczyszczenie leków;
- rękawice bezlateksowe i krem ochronny do rąk – lateks, środki dezynfekcyjne, etanol, izopropanol;
- odzież ocieplana przy pracy w chłodni leków – praca w chłodniach;
- rękawice ochronne przy otwieraniu ampułek i otwieracze do ampułek – skaleczenia szkłem.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- komora laminarna klasy II lub izolator z wyciągiem na zewnątrz i regularną walidacją – leki cytostatyczne;
- systemy zamknięte do przenoszenia leków (CSTD) – leki cytostatyczne, zakłucia igłami;
- podciśnienie i śluzy w pracowni cytostatyków oraz zestawy do usuwania skażeń – leki cytostatyczne;
- wózki, podnośniki i regały na wysokości pracy w magazynie – przeciążenie kręgosłupa, potknięcia i upadki;
- czujniki stężenia nadtlenku wodoru i blokada otwarcia izolatora w czasie dekontaminacji – nadtlenek wodoru;
- regulowane krzesła i podłokietniki przy komorze laminarnej – wymuszona pozycja ciała;
- monitory z regulacją i oświetlenie stanowiska kontroli etykiet – obciążenie narządu wzroku;
- przechowywanie etanolu w szafach na substancje łatwopalne i ograniczanie hałasu urządzeń – etanol, hałas.
Środki organizacyjne
- zakaz przygotowywania cytostatyków przez kobiety w ciąży i karmiące piersią oraz ewidencja pracowników narażonych na czynniki rakotwórcze – leki cytostatyczne;
- rotacja pracy w strefie czystej i przerwy poza pracownią – wymuszona pozycja ciała, długotrwała koncentracja, praca w izolacji;
- podwójna kontrola obliczeń dawek i etykiet przez drugiego farmaceutę – odpowiedzialność za dawki;
- procedury przyjmowania pilnych zleceń i priorytetyzacji pracy – presja czasu;
- procedury ewidencji i podwójnego podpisu przy wydawaniu leków odurzających – odpowiedzialność prawna za leki odurzające;
- procedura przyjmowania zwrotów z oddziałów i dezynfekcji opakowań – kontakt z materiałem potencjalnie zakaźnym, zakażenia szpitalne;
- organizacja przerw w pracy przy monitorze i grafik dyżurów – praca przy monitorze, dyżury;
- instrukcja bezpiecznego przenoszenia ładunków i podział dostaw – przeciążenie kręgosłupa, zakłucia, chłodnie leków.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla farmaceuty szpitalnego.
- czynniki fizyczne – wymuszona pozycja ciała przy pracy w komorze laminarnej, praca w chłodni, dźwiganie, hałas;
- czynniki chemiczne – leki cytostatyczne o działaniu rakotwórczym i mutagennym (cyklofosfamid, metotreksat, 5-fluorouracyl), etanol, izopropanol, nadtlenek wodoru, lateks;
- czynniki biologiczne – materiał potencjalnie zakaźny przy zwrotach z oddziałów, czynniki zakażeń szpitalnych;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca przy monitorze ekranowym powyżej 4 godzin dziennie, odpowiedzialność za życie i zdrowie pacjentów, stres.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).