Dyspozytor ruchu metra – kod 831202 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Dyspozytor ruchu metra kieruje z centrum dyspozytorskiego ruchem pociągów na liniach metra – nadzoruje realizację rozkładu jazdy, wydaje polecenia maszynistom przez radiotelefon, zarządza zasilaniem trakcyjnym odcinków i reaguje na zakłócenia, awarie i zdarzenia z udziałem pasażerów. Koordynuje pracę służb stacyjnych, technicznych i ratowniczych, prowadzi dokumentację ruchową i rejestr zdarzeń.
Dyspozytor ruchu metra – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie średnie techniczne lub wyższe, preferowany kierunek transportowy, kolejowy lub elektryczny,
- egzamin kwalifikacyjny i dopuszczenie do pracy na stanowisku dyspozytorskim zgodnie z regulaminem przedsiębiorstwa metra,
- znajomość systemów sterowania ruchem pociągów, w tym automatycznej ochrony pociągu ATP i systemu CBTC,
- znajomość zasad zasilania trakcyjnego 750 V prądu stałego i procedur wyłączania napięcia w tunelu,
- odporność na stres, podzielność uwagi i umiejętność szybkiego podejmowania decyzji,
- brak przeciwwskazań do pracy zmianowej, w tym w porze nocnej, i do pracy przy monitorach ekranowych.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- dyspozytor metra,
- dyspozytor centrum dyspozytorskiego metra,
- dyspozytor ruchu pociągów metra,
- dyspozytor ruchu kolejki podziemnej,
- dyżurny centrum sterowania ruchem metra.
Badania
- wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
- okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
- kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
- badania psychologiczne wymagane dla stanowisk związanych z bezpieczeństwem ruchu, w zakresie określonym przez przepisy i regulamin przedsiębiorstwa,
- badania narządu wzroku, w tym rozróżniania barw, i narządu słuchu.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 5 lat,
- szkolenie z przepisów i instrukcji ruchowych metra oraz okresowe pouczenia i egzaminy sprawdzające,
- ćwiczenia na symulatorze sytuacji awaryjnych – pożar w tunelu, ewakuacja pociągu, zanik zasilania,
- szkolenie z obsługi systemów SCADA zasilania i wentylacji tunelowej,
- szkolenie z łączności radiowej i procedur współpracy ze strażą pożarną i policją,
- szkolenie z pierwszej pomocy.
Środowisko pracy
Dyspozytor pracuje w centrum dyspozytorskim metra – w pomieszczeniu z kilkoma stanowiskami komputerowymi, ścianą wizyjną z obrazem linii i podglądem z kamer stacyjnych. Przez całą zmianę obserwuje kilka monitorów, prowadzi korespondencję radiową z maszynistami i telefoniczną z dyżurnymi stacji. Praca odbywa się w systemie zmianowym przez całą dobę, także w nocnym oknie technologicznym, gdy w tunelach prowadzone są prace utrzymaniowe. W razie zdarzeń dyspozytor bierze udział w akcjach jako koordynator, a w ramach szkoleń i kontroli schodzi na stacje i do tuneli. Pomieszczenie jest klimatyzowane, ale wymaga stałej koncentracji przy wysokiej odpowiedzialności za bezpieczeństwo pasażerów. Na stanowisku wykorzystuje się:
- pulpity dyspozytorskie systemu sterowania ruchem pociągów;
- ściana wizyjna z obrazem sytuacji ruchowej i telewizją przemysłową;
- system SCADA zasilania trakcyjnego i wentylacji tuneli;
- radiotelefony systemu łączności cyfrowej i centrala telefoniczna;
- system nagłośnienia stacji i informacji pasażerskiej;
- dziennik ruchu i elektroniczny rejestr zdarzeń.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- obciążenie narządu wzroku przy obserwacji wielu monitorów i ściany wizyjnej,
- niewłaściwe oświetlenie stanowiska i olśnienie odbiciami na ekranach,
- porażenie prądem elektrycznym od urządzeń stanowiska, a podczas wyjść do tunelu od trzeciej szyny 750 V,
- potrącenie przez pociąg podczas wejść na tory i do tuneli w ramach kontroli,
- hałas i sygnały dźwiękowe w słuchawkach i głośnikach łączności,
- niekorzystny mikroklimat – przesuszone powietrze z klimatyzacji,
- potknięcie o przewody i upadek na schodach stacji i peronach.
Czynniki chemiczne:
- dym i toksyczne produkty spalania przy pożarze w tunelu lub na stacji podczas udziału w akcji,
- pył hamulcowy i pył metaliczny ze ścierania szyn w tunelach.
Czynniki psychofizyczne:
- stres związany z odpowiedzialnością za bezpieczeństwo tysięcy pasażerów,
- praca zmianowa, w tym w porze nocnej,
- praca przy monitorze ekranowym powyżej 4 godzin dziennie,
- długotrwała wymuszona pozycja siedząca,
- obciążenie narządu głosu przy stałej korespondencji radiowej,
- obciążenie psychiczne po zdarzeniach z udziałem pasażerów, w tym potrąceniach i samobójstwach.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku dyspozytora ruchu metra.
Środki ochrony indywidualnej
- okulary korekcyjne do pracy przy monitorze zgodnie z zaleceniem lekarza – obciążenie wzroku;
- zestaw słuchawkowy z regulacją głośności i ogranicznikiem poziomu dźwięku – hałas słuchawkowy, obciążenie głosu;
- kamizelka ostrzegawcza i latarka przy wejściach do tunelu – potrącenie przez pociąg;
- obuwie z podeszwą przeciwpoślizgową – upadek na tym samym poziomie;
- maska ucieczkowa i półmaska z filtrem P2 podczas obecności w tunelu – dym i produkty spalania, pył hamulcowy i szynowy w tunelu;
- rękawice i narzędzia dielektryczne przy czynnościach łączeniowych na miejscu – porażenie prądem.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- monitory z regulacją jasności, filtrami antyrefleksyjnymi i oświetlenie bez olśnienia – obciążenie wzroku, niewłaściwe oświetlenie i olśnienie;
- ergonomiczne fotele 24-godzinne i regulowane pulpity – wymuszona pozycja siedząca, praca przy monitorze;
- klimatyzacja z nawilżaniem powietrza w centrum dyspozytorskim – mikroklimat pomieszczenia;
- system ATP blokujący wjazd na zajęty odcinek i potwierdzanie wyłączeń napięcia – potrącenie przez pociąg, porażenie prądem, stres i odpowiedzialność;
- wentylacja pożarowa tuneli sterowana z centrum i drogi ewakuacyjne – dym i produkty spalania;
- prowadzenie kabli w kanałach i oznakowanie stopni schodów – upadek na tym samym poziomie;
- wentylacja mechaniczna tuneli i regularne czyszczenie torowisk – pył hamulcowy i szynowy w tunelu.
Środki organizacyjne
- procedura wejścia na tory po wyłączeniu napięcia i uzgodnieniu z dyżurnym – potrącenie przez pociąg, porażenie prądem;
- grafik zmian z ograniczeniem kolejnych dyżurów nocnych – praca zmianowa i nocna;
- przerwy co godzinę pracy przy monitorze i rotacja stanowisk – praca przy monitorze, wymuszona pozycja siedząca, obciążenie wzroku;
- ćwiczenia ewakuacyjne i scenariusze postępowania w sytuacjach awaryjnych – stres i odpowiedzialność, dym i produkty spalania;
- pomoc psychologiczna i debriefing po zdarzeniach z ofiarami – stres pourazowy;
- ustalone standardy korespondencji radiowej i podział zadań między dyspozytorów – obciążenie głosu, hałas słuchawkowy;
- okresowe kontrole oświetlenia i warunków mikroklimatu – niewłaściwe oświetlenie i olśnienie, mikroklimat pomieszczenia.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla dyspozytora ruchu metra.
- czynniki fizyczne – praca przy monitorze ekranowym powyżej 4 godzin dziennie, napięcie elektryczne 750 V prądu stałego w tunelach;
- czynniki chemiczne – brak;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca w systemie zmianowym, w tym w porze nocnej, stanowisko związane z bezpieczeństwem ruchu wymagające sprawności psychofizycznej, rozróżniania barw i dobrego słuchu, wymuszona pozycja siedząca, stres.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).