Plecionkarz

Plecionkarz – kod 731804 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Plecionkarz wyplata ręcznie lub przy prostych przyrządach wyroby z włókien i materiałów roślinnych – kosze, torby, maty, dywaniki, makramy, rogoże, sznury ozdobne i elementy dekoracyjne – ze słomy, sitowia, rafii, juty, sizalu, sznurka bawełnianego, papierowego i konopnego. Przygotowuje materiał przez moczenie, cięcie i barwienie, wyplata według wzoru, wykańcza brzegi i uchwyty oraz zabezpiecza wyrób lakierem lub impregnatem.

Plecionkarz – wymagania w stosunku do pracownika

wykształcenie zasadnicze zawodowe w zawodzie koszykarz-plecionkarz lub przyuczenie w pracowni rękodzieła,
znajomość splotów, technik wyplatania i materiałów plecionkarskich,
zręczność manualna, cierpliwość i zmysł estetyczny,
umiejętność samodzielnego barwienia i wykańczania wyrobów,
wpis do ewidencji działalności gospodarczej lub praca w spółdzielni rękodzieła – przy pracy na własny rachunek.

Inne nazwy stanowiska

Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:

plecionkarz sznurkowy,
wyplatacz rogoży i mat,
wyplatacz wyrobów ze słomy,
twórca makram,
rękodzielnik plecionkarstwa.

Badania

wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
ocena układu ruchu kończyn górnych i kręgosłupa,
ocena stanu skóry rąk.

Szkolenia bhp i inne

szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
szkolenie okresowe bhp dla pracowników na stanowiskach robotniczych – nie rzadziej niż co 3 lata,
szkolenie z postępowania z barwnikami, lakierami i impregnatami,
szkolenie z ochrony przeciwpożarowej przy przechowywaniu materiałów łatwopalnych,
szkolenie z udzielania pierwszej pomocy.

Środowisko pracy

Plecionkarz pracuje w pracowni rękodzieła, spółdzielni wikliniarskiej, w zakładzie aktywności zawodowej, na stoisku w skansenie lub w domowej pracowni, sprzedając wyroby na jarmarkach i w sklepach internetowych. Pracuje przeważnie na siedząco, przy niskim stołku, stole lub na kolanach, przy dobrym świetle dziennym. Materiały roślinne moczy się w wannach lub kadziach, a słomę i sitowie parzy; barwi się barwnikami kwasowymi i naturalnymi, a gotowe wyroby lakieruje lub impreguje. Pracownie bywają zapylone i zawilgocone, a magazynowane suche materiały są łatwopalne. Na stanowisku wykorzystuje się:

słoma, sitowie, rafia, juta, sizal, sznurek bawełniany, papierowy i konopny;
noże plecionkarskie, nożyczki, szydła, igły, kołki, przyrządy do makramy;
kadzie i wanny do moczenia, garnki do parzenia i barwienia;
formy i kopyta do wyplatania;
pistolety do kleju na gorąco, zszywacze;
barwniki, lakiery wodne i rozpuszczalnikowe, impregnaty.

Identyfikacja zagrożeń

Czynniki fizyczne:

skaleczenia i ukłucia nożami, szydłami i ostrymi końcami materiału,
otarcia i pęcherze na palcach od twardych włókien i sznurków,
oparzenia gorącą wodą, parą i klejem na gorąco,
praca z mokrym materiałem i w zawilgoconej pracowni,
pył roślinny ze słomy, juty, sizalu i sitowia,
pożar suchych materiałów roślinnych,
urazy oczu odskakującymi końcami prętów i włókien.

Czynniki chemiczne:

barwniki kwasowe i zaprawy do barwienia,
lakiery i impregnaty rozpuszczalnikowe.

Czynniki biologiczne:

pleśnie i grzyby rozwijające się na długo przechowywanych materiałach roślinnych.

Czynniki psychofizyczne:

powtarzalne, siłowe ruchy palców i nadgarstków,
długotrwała praca w pozycji siedzącej z pochyleniem tułowia,
obciążenie wzroku przy drobnych splotach,
niestabilność zamówień i dochodów przy pracy na własny rachunek.

Środki ochronne

Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku plecionkarza.

Środki ochrony indywidualnej

rękawice ochronne z wyczuciem palców, naparstki i plastry ochronne – skaleczenie, otarcia dłoni;
rękawice termoodporne – oparzenie;
okulary ochronne – urazy oczu;
półmaska przeciwpyłowa P2 – pył roślinny, pleśnie;
rękawice nitrylowe i fartuch – barwniki, lakiery, wilgoć.

Środki ochrony zbiorowej i techniczne

wentylacja pracowni i wydzielone miejsce barwienia i lakierowania – barwniki, lakiery;
suche, przewiewne magazynowanie materiałów – pleśnie, pożar;
gaśnica i metalowe pojemniki na odpady – pożar;
stół i krzesło o regulowanej wysokości, podpórki pod wyrób – pozycja wymuszona, ruchy powtarzalne;
oświetlenie miejscowe o barwie dziennej – obciążenie wzroku;
posadzka zmywalna i antypoślizgowa w strefie moczenia – wilgoć;
podstawki pod pistolet do kleju i garnki – oparzenie.

Środki organizacyjne

przerwy i ćwiczenia rozluźniające dłonie i kręgosłup – ruchy powtarzalne, pozycja wymuszona, obciążenie wzroku;
ochrona skóry rąk kremami po pracy z mokrym materiałem – wilgoć, otarcia dłoni;
przechowywanie narzędzi ostrych w futerałach – skaleczenie, urazy oczu;
kontrola materiałów i usuwanie spleśniałych partii – pleśnie;
planowanie produkcji pod sezon sprzedaży i jarmarki – niestabilność dochodów;
karty charakterystyki barwników i lakierów – barwniki, lakiery.

Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie

Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla plecionkarza.

czynniki fizyczne – pył roślinny, praca w wilgotnym środowisku;
czynniki chemiczne – barwniki kwasowe, rozpuszczalniki organiczne (lakiery i impregnaty);
czynniki biologiczne – pleśnie i grzyby z materiałów roślinnych;
inne czynniki, w tym niebezpieczne – powtarzalne ruchy rąk, praca w pozycji wymuszonej, posługiwanie się ostrymi narzędziami.

Podobne stanowiska

Podstawa prawna

Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).

ryzyko zawodowe on-line

Stanowiska pracy