Operator obuwniczych urządzeń szwalniczych – kod 815601 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Operator zszywa elementy cholewek obuwia na maszynach płaskich, kolumnowych i ramieniowych, wykonuje szwy ozdobne, lamówki i obszycia, a w zakładach z linią automatyczną obsługuje automaty szyjące według programu. Przed szyciem ścienia brzegi skóry, przykleja wzmocnienia i wyściółki oraz kontroluje jakość ściegu i dopasowanie elementów.
Operator obuwniczych urządzeń szwalniczych – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie zasadnicze zawodowe, preferowany zawód obuwnik lub szwaczka,
- umiejętność szycia na maszynach kolumnowych i ramieniowych oraz doboru igieł i nici do skóry,
- znajomość rodzajów skór, materiałów syntetycznych i ich zachowania przy szyciu,
- sprawność manualna, precyzja i dobra koordynacja wzrokowo-ruchowa,
- umiejętność pracy w normie akordowej przy zachowaniu jakości.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- szwaczka cholewek,
- szwacz obuwia,
- operator maszyn szyjących w obuwnictwie,
- pracownik szwalni obuwia,
- operator maszyny kolumnowej.
Badania
- wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
- okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
- kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
- badanie ostrości wzroku przy pracach precyzyjnych.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 3 lata,
- instruktaż bezpiecznej wymiany igły i nawlekania przy wyłączonej maszynie,
- instruktaż stosowania klejów i rozpuszczalników przy przyklejaniu elementów cholewek,
- szkolenie z ergonomii stanowiska siedzącego,
- szkolenie z pierwszej pomocy.
Środowisko pracy
Szwalnia obuwia to hala z rzędami stanowisk siedzących przy maszynach szyjących, ścieniarkach i stołach do klejenia. Operator przez większość zmiany siedzi pochylony nad stopką maszyny, prowadząc skórę palcami tuż przy igle. Przy przyklejaniu wzmocnień i podszewek używa się klejów lateksowych i rozpuszczalnikowych, których opary utrzymują się przy słabej wentylacji. Praca jest zwykle akordowa, a elementy cholewek przechodzą między stanowiskami w pojemnikach lub na przenośniku. Na stanowisku wykorzystuje się:
- maszyny szyjące kolumnowe, ramieniowe i płaskie stębnówki;
- automaty szyjące programowalne do szwów ozdobnych;
- ścieniarka brzegów skóry z nożem dzwonowym;
- kleje lateksowe i rozpuszczalnikowe z pędzlami lub dozownikami;
- nożyczki, szydła, młotki do rozklepywania szwów;
- lampa miejscowa i lupa.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- przekłucie palca igłą maszyny,
- skaleczenie dłoni nożem dzwonowym ścieniarki,
- uderzenie odłamkiem złamanej igły,
- porażenie prądem przy uszkodzonym przewodzie lub silniku maszyny,
- hałas wielu maszyn pracujących w hali,
- pożar par rozpuszczalników z klejów,
- niewystarczające oświetlenie miejscowe przy szyciu ciemnych skór.
Czynniki chemiczne:
- pary rozpuszczalników z klejów – toluen, aceton, octan etylu, heptan,
- pył ze ścieniania skór garbowanych związkami chromu,
- kleje lateksowe o działaniu uczulającym.
Czynniki psychofizyczne:
- wymuszona pozycja siedząca z pochyleniem tułowia i głowy,
- powtarzalne ruchy rąk i nadgarstków przy prowadzeniu skóry,
- długotrwałe skupienie wzroku na linii szwu,
- tempo pracy akordowej i normy wydajnościowe,
- monotonia czynności.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku operatora obuwniczych urządzeń szwalniczych.
Środki ochrony indywidualnej
- osłona palców i igły na maszynie oraz naparstek przy szyciu ręcznym – przekłucie igłą;
- okulary ochronne przy szyciu grubych materiałów – złamanie igły;
- rękawice nitrylowe przy klejeniu – rozpuszczalniki z klejów, lateks;
- półmaska filtrująca przy ścienianiu dużych partii skór – pył skórzany.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- osłony igły i palców oraz osłona noża ścieniarki – przekłucie igłą, nóż ścieniarki, złamanie igły;
- napęd serwo z płynną regulacją i zatrzymaniem igły w górnym położeniu – przekłucie igłą, powtarzalne ruchy rąk;
- odciągi miejscowe na stanowiskach klejenia i ścieniarkach – rozpuszczalniki z klejów, pył skórzany, lateks;
- oświetlenie miejscowe LED na każdej maszynie – obciążenie wzroku oświetleniem, obciążenie wzroku;
- przeglądy instalacji elektrycznej i uziemienie maszyn – porażenie prądem;
- krzesła z regulacją wysokości i oparciem, podnóżki – wymuszona pozycja siedząca;
- ciche napędy serwo zamiast sprzęgłowych – hałas.
Środki organizacyjne
- przechowywanie klejów w zamkniętych pojemnikach i ograniczenie ilości na stanowisku – pożar oparów kleju, rozpuszczalniki z klejów;
- wymiana igieł i nawlekanie wyłącznie przy wyłączonej maszynie – przekłucie igłą, złamanie igły;
- przerwy i ćwiczenia rozluźniające co godzinę – wymuszona pozycja siedząca, powtarzalne ruchy rąk, obciążenie wzroku;
- rotacja między szyciem, klejeniem i ścienianiem – monotonia, powtarzalne ruchy rąk;
- realistyczne normy akordowe uzgodnione z bhp – praca akordowa;
- pomiary hałasu i stężeń rozpuszczalników – hałas, rozpuszczalniki z klejów.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla operatora obuwniczych urządzeń szwalniczych.
- czynniki fizyczne – hałas;
- czynniki chemiczne – toluen, aceton, octan etylu, heptan, pył skór garbowanych związkami chromu, lateks (substancja uczulająca);
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – wymuszona pozycja siedząca, praca wymagająca precyzji i obciążenia narządu wzroku, powtarzalne ruchy kończyn górnych, praca akordowa.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).