Zbieracz owoców, ziół i innych roślin – kod 634002 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Zbieracz owoców, ziół i innych roślin pozyskuje ze stanu naturalnego – w lasach, na łąkach, nieużytkach i brzegach wód – owoce runa leśnego (borówki, maliny, jeżyny, żurawinę, owoce dzikiej róży i tarniny), zioła, kwiaty, korzenie, liście, mchy i stroisz. Wybiera miejsca zbioru, rozpoznaje gatunki, zbiera ręcznie lub grzebieniami, wstępnie czyści i sortuje surowiec, a następnie dostarcza go do punktu skupu, zielarni lub przetwórni, przestrzegając zasad ochrony gatunkowej i przepisów o lasach.
Zbieracz owoców, ziół i innych roślin – wymagania w stosunku do pracownika
- umiejętność rozpoznawania gatunków roślin, w tym trujących i chronionych,
- znajomość terminów i technik zbioru oraz zasad wstępnej obróbki surowca zielarskiego,
- znajomość przepisów o ochronie przyrody i zasad poruszania się w lesie,
- umiejętność orientacji w terenie z mapą, kompasem lub nawigacją w telefonie,
- dobra kondycja fizyczna do wielogodzinnego marszu i pracy w pochyleniu,
- brak uczuleń na pyłki, jady owadów i soki roślin.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- zbieracz runa leśnego,
- zbieracz ziół,
- zielarz-zbieracz,
- zbieracz jagód,
- zbieracz surowców zielarskich.
Badania
- wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
- okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
- kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
- ocena skóry i układu oddechowego pod kątem alergii na pyłki i soki roślin,
- orzeczenie do celów sanitarno-epidemiologicznych – jeżeli pracownik wykonuje prace przy obróbce surowca przeznaczonego do żywności, gdy wymagają tego przepisy.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp dla pracowników na stanowiskach robotniczych – nie rzadziej niż co 3 lata,
- instruktaż rozpoznawania roślin trujących, parzących i chronionych,
- instruktaż postępowania po ukąszeniu żmii, użądleniu i przy usuwaniu kleszczy,
- szkolenie z udzielania pierwszej pomocy, w tym we wstrząsie anafilaktycznym,
- instruktaż zasad zachowania w lesie podczas polowań i zakazów wstępu.
Środowisko pracy
Zbieracz pracuje sezonowo, od wiosny do późnej jesieni, w lasach, na łąkach, torfowiskach i nieużytkach, często daleko od zabudowań i zasięgu sieci komórkowej. Przemierza pieszo kilka lub kilkanaście kilometrów dziennie po nierównym terenie, w zaroślach i na podmokłym gruncie. Przez wiele godzin pracuje w pochyleniu lub w przysiadzie, w słońcu, upale albo deszczu. Zebrany surowiec niesie w koszach i workach do samochodu lub punktu skupu. Na stanowisku wykorzystuje się:
- grzebienie do zbioru jagód i borówek, sekatory, nożyki i motyczki do korzeni;
- kosze, łubianki, worki lniane i plecaki transportowe;
- telefon komórkowy z nawigacją i mapa terenu;
- sita i stoły do wstępnego czyszczenia i sortowania surowca;
- suszarnie zielarskie lub zacienione wiaty do podsuszania ziół;
- samochód do przewozu surowca do skupu.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- potknięcie i upadek na nierównym, podmokłym terenie, korzeniach i w zaroślach,
- skaleczenia kolcami, gałęziami i narzędziami do zbioru,
- promieniowanie słoneczne UV i udar cieplny w otwartym terenie,
- praca w upale, deszczu i chłodzie wczesnym rankiem,
- długotrwała praca w pozycji pochylonej, w przysiadzie i na kolanach,
- noszenie koszy i worków z owocami i ziołami na dużych odległościach,
- zabłądzenie w lesie i brak możliwości wezwania pomocy,
- przypadkowe postrzelenie podczas polowania zbiorowego.
Czynniki chemiczne:
- soki roślin trujących i parzących (barszcz Sosnowskiego, wilczomlecz, tojad) przy pomyłce gatunku,
- olejki eteryczne i pyły ziół drażniące skórę i drogi oddechowe przy suszeniu.
Czynniki biologiczne:
- borelioza i kleszczowe zapalenie mózgu przenoszone przez kleszcze,
- bąblowica (tasiemiec bąblowcowy) z owoców runa zanieczyszczonych odchodami lisów,
- ukąszenie żmii zygzakowatej oraz użądlenia os, szerszeni i pszczół,
- kontakt z dzikimi zwierzętami, w tym ryzyko wścieklizny.
Czynniki psychofizyczne:
- praca samotna w odległym terenie,
- monotonia i powtarzalne ruchy rąk przy zbiorze,
- tempo pracy narzucone wynagrodzeniem od ilości zebranego surowca,
- zmęczenie po wielogodzinnym marszu i pracy w upale.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku zbieracza owoców, ziół i innych roślin.
Środki ochrony indywidualnej
- wysokie obuwie terenowe z cholewką i podeszwą protektorową – upadek w terenie, żmija i owady;
- długie spodnie i rękawy w jasnym kolorze, repelenty – kleszcze, żmija i owady, skaleczenie;
- rękawice ochronne przy zbiorze kolczastych krzewów i roślin parzących – skaleczenie, rośliny trujące;
- kapelusz z rondem, okulary przeciwsłoneczne i krem z filtrem UV – promieniowanie UV, mikroklimat zewnętrzny;
- odzież przeciwdeszczowa i warstwowa – mikroklimat zewnętrzny;
- kamizelka lub czapka w kolorze ostrzegawczym w sezonie łowieckim – postrzał na polowaniu;
- półmaska filtrująca przy przesypywaniu suszu – olejki eteryczne.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- plecaki z pasem biodrowym i nosidła na kosze – dźwiganie, pozycja pochylona;
- grzebienie i narzędzia o ergonomicznych uchwytach – monotonia, skaleczenie;
- zadaszone i przewiewne miejsce do sortowania i suszenia – olejki eteryczne, promieniowanie UV;
- apteczka z opaską uciskową, środkiem do usuwania kleszczy i lekiem przeciwhistaminowym – żmija i owady, kleszcze;
- telefon z naładowanym powerbankiem i lokalizacją GPS – zabłądzenie, praca w pojedynkę.
Środki organizacyjne
- praca w parach i zgłaszanie trasy przed wyjściem – praca w pojedynkę, zabłądzenie;
- sprawdzanie komunikatów nadleśnictwa o polowaniach i zakazach wstępu – postrzał na polowaniu;
- mycie owoców i rąk po zbiorze, zakaz jedzenia niemytych owoców runa – bąblowica;
- omijanie padłych i nienaturalnie zachowujących się dzikich zwierząt – wścieklizna;
- przerwy, nawadnianie i unikanie pracy w najgorętszych godzinach – zmęczenie, mikroklimat zewnętrzny, promieniowanie UV;
- rotacja zbioru, sortowania i transportu, zmiana pozycji ciała – monotonia, pozycja pochylona, praca akordowa;
- zbiór wyłącznie gatunków pewnie rozpoznanych, konsultacja z zielarnią – rośliny trujące;
- szczepienie przeciw KZM i przegląd ciała po powrocie – kleszcze.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla zbieracza owoców, ziół i innych roślin.
- czynniki fizyczne – praca na otwartej przestrzeni w warunkach zmiennego mikroklimatu, promieniowanie nadfioletowe naturalne;
- czynniki chemiczne – soki roślin drażniących i fototoksycznych, olejki eteryczne i pyły roślinne;
- czynniki biologiczne – krętki Borrelia, wirus kleszczowego zapalenia mózgu, Echinococcus multilocularis, wirus wścieklizny;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca w terenie leśnym w pojedynkę, wymuszona pozycja pochylona, ręczne przenoszenie ciężarów, ryzyko ukąszeń i użądleń.
Podobne stanowiska
- sezonowy pracownik rolny,
- pracownik sadu,
- pszczelarz,
- drwal-pilarz,
- kierownik produkcji w przedsiębiorstwie ogrodniczym,
- kierownik produkcji w zakładach akwakultury.
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).