Kontroler (sterowniczy) urządzeń do produkcji papieru – kod 313902 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Kontroler (sterowniczy) urządzeń do produkcji papieru prowadzi z dyspozytorni proces wytwarzania papieru i tektury – od przygotowania masy włóknistej, przez sitową, prasową i suszącą część maszyny papierniczej, po nawijak i przewijarkę. Nadzoruje parametry procesu w systemie sterowania DCS (gramaturę, wilgotność, ciśnienie pary, prędkość maszyny), reaguje na zrywy wstęgi i alarmy, wykonuje obchody kontrolne maszyny, pobiera próbki do laboratorium i koordynuje pracę operatorów na zmianie.
Kontroler (sterowniczy) urządzeń do produkcji papieru – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie średnie techniczne, preferowane w zawodzie technik papiernictwa, technik automatyk lub technik technologii chemicznej,
- znajomość technologii wytwarzania papieru i budowy maszyny papierniczej,
- umiejętność obsługi systemów sterowania procesem (DCS, SCADA) i systemów kontroli jakości wstęgi (QCS),
- świadectwo kwalifikacyjne SEP/URE w grupie 1 lub 2 (E) – jeżeli do zakresu obowiązków należy obsługa urządzeń elektroenergetycznych lub cieplnych,
- zdolność szybkiego podejmowania decyzji i analizy wielu parametrów jednocześnie,
- gotowość do pracy w systemie czterobrygadowym, w tym w porze nocnej.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- sterowniczy maszyny papierniczej,
- operator dyspozytorni maszyny papierniczej,
- operator DCS w papierni,
- prowadzący maszynę papierniczą,
- starszy operator maszyny papierniczej.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy,
- ocena narządu wzroku przy pracy przy monitorze ekranowym powyżej 4 godzin dziennie,
- badanie słuchu (audiometria) przy obchodach w hali maszyny papierniczej,
- ocena układu krążenia przy pracy w mikroklimacie gorącym i wilgotnym w hali,
- ocena przydatności do pracy w porze nocnej,
- badania do pracy na wysokości – jeżeli obchody obejmują pomosty maszyny położone wyżej niż 3 m nad posadzką.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy przed dopuszczeniem do pracy,
- szkolenie okresowe bhp nie rzadziej niż co 3 lata (obsługa procesu produkcyjnego),
- szkolenie z obsługi systemu sterowania procesem i procedur awaryjnych maszyny papierniczej,
- szkolenie z procedury blokad i oznakowania (LOTO) przed wejściem w strefę maszyny,
- szkolenie z postępowania z chemikaliami procesowymi i reagowania na wycieki,
- szkolenie z zakresu ochrony przeciwpożarowej i postępowania w razie pożaru.
Środowisko pracy
Większość zmiany kontroler spędza w klimatyzowanej dyspozytorni przed kilkoma monitorami systemu sterowania, obserwując obraz z kamer wstęgi i analizatorów jakości. Kilka razy na zmianę wykonuje obchody hali maszyny papierniczej, gdzie panuje hałas, gorąca i wilgotna atmosfera, para z cylindrów suszących i pył papierniczy, a posadzki bywają mokre i śliskie. Przy zrywie wstęgi lub awarii współpracuje z załogą przy przeprowadzaniu wstęgi i usuwaniu odpadu. Praca odbywa się w ruchu ciągłym, w systemie zmianowym. Na stanowisku wykorzystuje się:
- stanowisko operatorskie systemu DCS i QCS z kilkoma monitorami;
- system wizyjny monitorowania wstęgi i kamery przemysłowe;
- maszyna papiernicza z częścią sitową, prasową, suszącą, gładzikiem i nawijakiem;
- instalacje przygotowania masy, dozowania chemikaliów i pary technologicznej;
- przenośne mierniki wilgotności, gramatury i temperatury;
- radiotelefon i system łączności z brygadą.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- pochwycenie i wciągnięcie przez wirujące walce, cylindry suszące i wstęgę papieru w punktach zbiegu,
- oparzenie gorącymi cylindrami suszącymi, parą i kondensatem,
- hałas w hali maszyny papierniczej podczas obchodów,
- mikroklimat gorący i wilgotny w strefie części suszącej,
- poślizgnięcie i upadek na mokrych posadzkach i pomostach,
- upadek z pomostów obsługowych maszyny,
- porażenie prądem elektrycznym przy zdalnym przełączaniu napędów i kontroli szaf,
- praca przy monitorze ekranowym powyżej 4 godzin dziennie.
Czynniki chemiczne:
- biocydy i środki antyszlamowe dozowane do obiegu wody,
- wodorotlenek sodu, kwas siarkowy i środki do mycia filców i sit,
- skrobia, środki retencyjne i klejące w strefie przygotowania masy,
- pył papierniczy (włókna celulozy i wypełniacze, np. węglan wapnia, kaolin).
Czynniki psychofizyczne:
- duże obciążenie uwagi przy jednoczesnym nadzorze wielu parametrów procesu,
- odpowiedzialność za ciągłość produkcji i bezpieczeństwo załogi,
- stres przy awariach, zrywach wstęgi i alarmach,
- praca zmianowa w ruchu ciągłym, w tym w porze nocnej,
- praca siedząca przy monitorach z ograniczoną aktywnością ruchową.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku kontrolera (sterowniczego) urządzeń do produkcji papieru.
Środki ochrony indywidualnej
- przylegająca odzież robocza bez luźnych elementów – pochwycenie przez walce i cylindry;
- ochronniki słuchu podczas obchodów – hałas w hali maszyny;
- obuwie ochronne z podeszwą antypoślizgową – poślizgnięcie na mokrych posadzkach, upadek;
- rękawice termoochronne – oparzenie gorącymi cylindrami, parą i kondensatem;
- okulary lub gogle ochronne i rękawice chemoodporne przy pobieraniu próbek – biocydy, wodorotlenek sodu, kwas siarkowy;
- półmaska przeciwpyłowa przy przewijarce i usuwaniu odpadu – pył papierniczy;
- lekka odzież z tkanin oddychających i dostęp do napojów – mikroklimat gorący i wilgotny.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- osłony punktów zbiegu walców, linki i wyłączniki bezpieczeństwa, urządzenia do przeprowadzania wstęgi bez udziału rąk – pochwycenie i wciągnięcie;
- izolacja rurociągów pary, osłony cylindrów suszących i okapy – oparzenie, mikroklimat gorący i wilgotny;
- dyspozytornia wygłuszona i klimatyzowana – hałas, mikroklimat gorący i wilgotny;
- balustrady i kraty antypoślizgowe na pomostach, odwodnienie posadzek – upadek z pomostów, poślizgnięcie;
- zamknięte układy dozowania chemikaliów, natryski bezpieczeństwa i płuczki do oczu – biocydy, wodorotlenek sodu, kwas siarkowy, skrobia i środki retencyjne;
- odciągi pyłu przy przewijarce i nawijaku – pył papierniczy;
- blokady i zabezpieczenia w szafach sterowniczych – porażenie prądem;
- ergonomiczne stanowisko operatorskie z regulowanym krzesłem i monitorami – praca przy monitorze ekranowym, praca siedząca.
Środki organizacyjne
- procedura LOTO i zakaz wejścia w strefę maszyny bez zatrzymania – pochwycenie, oparzenie, porażenie prądem;
- obchody według ustalonej trasy i łączność radiowa – upadek z pomostów, poślizgnięcie, hałas;
- karty charakterystyki chemikaliów i instrukcja postępowania przy wycieku – biocydy, wodorotlenek sodu, kwas siarkowy;
- pomiary hałasu, mikroklimatu i pyłu – hałas, mikroklimat gorący, pył papierniczy;
- jasne instrukcje postępowania przy alarmach i zrywach wstęgi, szkolenia symulacyjne – stres, obciążenie uwagi, odpowiedzialność;
- przerwy w pracy przy monitorze i ćwiczenia ruchowe – praca przy monitorze, praca siedząca;
- harmonogram zmian zgodny z zasadami ergonomii pracy zmianowej – praca zmianowa w porze nocnej.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla kontrolera (sterowniczego) urządzeń do produkcji papieru.
- czynniki fizyczne – hałas, mikroklimat gorący i wilgotny, praca przy monitorze ekranowym powyżej 4 godzin dziennie;
- czynniki chemiczne – wodorotlenek sodu, kwas siarkowy, biocydy (np. związki izotiazolinonów), pył papierniczy i pył węglanu wapnia;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – obsługa maszyn z ruchomymi walcami, kontakt z gorącymi powierzchniami i parą, praca zmianowa, w tym w porze nocnej, obciążenie psychiczne odpowiedzialnością za proces.
Podobne stanowiska
- operator maszyn papierniczych,
- operator maszyn do produkcji opakowań,
- operator suszarni,
- technik technologii chemicznej,
- pracownik zakładu chemicznego.
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).