Doradca do spraw zasobów bibliotecznych – kod 343304 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Doradca do spraw zasobów bibliotecznych pomaga czytelnikom i instytucjom w doborze oraz wykorzystaniu zbiorów: prowadzi kwerendy, szkoli w korzystaniu z katalogów i baz danych, ocenia stan i przydatność kolekcji oraz doradza przy zakupach, selekcji i digitalizacji. Pracuje w czytelni, magazynie zbiorów i przy stanowisku komputerowym.
Doradca do spraw zasobów bibliotecznych – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie wyższe, najczęściej bibliotekoznawstwo, informacja naukowa lub kierunek humanistyczny,
- znajomość zasad opracowania zbiorów, formatów opisu bibliograficznego i katalogów centralnych,
- umiejętność prowadzenia kwerend w bazach pełnotekstowych i bibliograficznych,
- umiejętność oceny stanu zachowania zbiorów i rozpoznania uszkodzeń biologicznych,
- umiejętność prowadzenia szkoleń i konsultacji dla czytelników oraz pracowników instytucji,
- znajomość przepisów o prawie autorskim i o ochronie danych osobowych.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- konsultant zbiorów bibliotecznych,
- specjalista informacji naukowej,
- bibliotekarz dziedzinowy,
- doradca czytelniczy,
- specjalista do spraw kolekcji bibliotecznych.
Badania
- wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
- okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
- kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
- badanie okulistyczne w związku z pracą przy monitorze ekranowym powyżej 4 godzin dziennie,
- badanie w kierunku chorób alergicznych i dróg oddechowych przy stałej pracy ze starymi zbiorami.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 5 lat,
- instruktaż bezpiecznej pracy w magazynie zbiorów – korzystania z drabin, regałów przesuwnych i wózków,
- szkolenie z postępowania ze zbiorami skażonymi mikrobiologicznie i zasad ich izolowania,
- instruktaż obsługi skanerów dziedzinowych i urządzeń do digitalizacji,
- szkolenie z postępowania przy zalaniu lub pożarze w magazynie zbiorów oraz z ewakuacji kolekcji,
- szkolenie z pierwszej pomocy.
Środowisko pracy
Praca toczy się w czytelni i w pomieszczeniach biurowych, ale znaczną jej część stanowi obecność w magazynach zbiorów – często w piwnicach i na wysokich antresolach, przy regałach przesuwnych i stacjonarnych sięgających pod sufit. W magazynach utrzymuje się obniżona temperatura i stała wilgotność, a powietrze zawiera pył papierowy oraz zarodniki grzybów z zakwaszonego papieru i opraw skórzanych. Dostęp do wyższych półek wymaga drabin i podestów, a przenoszenie woluminów oraz pudeł archiwalnych oznacza dźwiganie kilkunastu kilogramów. Przy stanowisku komputerowym prowadzi się kwerendy, opisy i korespondencję, a konsultacje z czytelnikami odbywają się na dyżurach w czytelni i zdalnie. W pracowniach digitalizacji używa się skanerów z silnym oświetleniem. Na stanowisku wykorzystuje się:
- stanowisko komputerowe z katalogiem bibliotecznym i bazami pełnotekstowymi;
- regały stacjonarne i przesuwne oraz pudła i teczki archiwalne;
- drabiny, podesty i wózki do przewożenia zbiorów;
- skanery dziedzinowe i aparatura do digitalizacji zbiorów;
- przyrządy do pomiaru temperatury i wilgotności w magazynie;
- rękawice, maski i materiały do zabezpieczania zbiorów uszkodzonych.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- wielogodzinna praca przy monitorze ekranowym przy kwerendach i opisie zbiorów,
- upadek z drabiny, podestu i stopni przy sięganiu po książki na wysokich półkach,
- przygniecenie między regałami przesuwnymi lub przez przewracający się regał i spadające woluminy,
- przeciążenie kręgosłupa i barków przy przenoszeniu stosów książek, pudeł i tomów oprawnych,
- praca w pochyleniu i z rękami powyżej barków przy dolnych i górnych półkach,
- wychłodzenie przy dłuższej pracy w nieogrzewanych, wilgotnych magazynach i piwnicach,
- skaleczenia krawędziami kart, metalowymi elementami regałów i uszkodzonymi oprawami,
- olśnienie i obciążenie wzroku światłem skanerów oraz lamp w pracowni digitalizacji.
Czynniki chemiczne:
- pył papierowy i kurz książkowy zawierający produkty rozkładu papieru zakwaszonego,
- preparaty do dezynfekcji i odkażania zbiorów oraz pozostałości dawnych środków owadobójczych,
- kleje introligatorskie, rozpuszczalniki i tonery używane przy zabezpieczaniu oraz kopiowaniu zbiorów.
Czynniki biologiczne:
- pleśnie i grzyby pleśniowe rozwijające się na papierze, skórze i tkaninach opraw,
- roztocza kurzu domowego oraz owady niszczące zbiory, w tym pustoszki i rybiki,
- zakażenia przenoszone drogą kropelkową podczas dyżurów w czytelni i szkoleń grupowych.
Czynniki psychofizyczne:
- obciążenie kontaktem z czytelnikiem roszczeniowym i rozwiązywaniem sporów o dostęp do zbiorów,
- presja czasu przy terminowych kwerendach i opracowaniach dla instytucji,
- odpowiedzialność za zbiory o dużej wartości i za skutki decyzji o selekcji lub przemieszczeniu kolekcji,
- monotonia długotrwałego opracowania i kontroli dużej liczby jednostek,
- samotna praca w magazynach i piwnicach, poza zasięgiem wzroku innych pracowników.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku doradcy do spraw zasobów bibliotecznych.
Środki ochrony indywidualnej
- półmaska filtrująca FFP2 lub FFP3 przy pracy ze zbiorami zakurzonymi i skażonymi – pył papierowy, pleśnie i grzyby, roztocza i owady;
- rękawice jednorazowe lub bawełniane przy kontakcie ze zbiorami i preparatami – pleśnie i grzyby, środki do dezynfekcji zbiorów, kleje i rozpuszczalniki, skaleczenia i otarcia;
- okulary korekcyjne do pracy przy monitorze zgodnie ze wskazaniem lekarza – praca przy monitorze, olśnienie przy digitalizacji;
- odzież ciepła przy dłuższej pracy w magazynach o obniżonej temperaturze – zimny i wilgotny magazyn;
- obuwie pełne o podeszwie antypoślizgowej przy pracy w magazynie i na drabinach – upadek z drabiny, dźwiganie zbiorów;
- maska ochronna przy dyżurach w czytelni w okresie wzmożonych zakażeń – zakażenia drogą kropelkową.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- ergonomiczne stanowisko komputerowe – fotel z regulacją, monitor na wysokości oczu i podnóżek – praca przy monitorze, wymuszona pozycja ciała;
- oświetlenie czytelni, magazynu i pracowni digitalizacji zgodne z normą, bez olśnienia – olśnienie przy digitalizacji, praca przy monitorze;
- drabiny magazynowe z poręczą i podesty przejezdne z blokadą kół zamiast krzeseł – upadek z drabiny;
- regały zakotwione, blokady regałów przesuwnych i ograniczenie obciążenia półek – przygniecenie regałem;
- wózki i platformy do przewożenia zbiorów oraz windy towarowe między kondygnacjami – dźwiganie zbiorów, wymuszona pozycja ciała;
- klimatyzacja i osuszanie magazynów, filtracja powietrza oraz monitoring wilgotności – pył papierowy, pleśnie i grzyby, zimny i wilgotny magazyn;
- wydzielone, wentylowane pomieszczenie kwarantanny i odkażania zbiorów – pleśnie i grzyby, roztocza i owady, środki do dezynfekcji zbiorów;
- odciąg miejscowy nad stanowiskiem prac introligatorskich i kopiowania – kleje i rozpuszczalniki.
Środki organizacyjne
- przerwy w pracy przy monitorze, co najmniej 5 minut po każdej godzinie, i rotacja zadań – praca przy monitorze, monotonia opracowania;
- zakaz wchodzenia na regały i korzystanie wyłącznie z drabin oraz podestów magazynowych – upadek z drabiny, przygniecenie regałem;
- limit masy przenoszonej ręcznie, transport większych partii wózkiem i przez dwie osoby – dźwiganie zbiorów;
- procedura postępowania ze zbiorami skażonymi – izolacja, oznaczenie i przekazanie do odkażania – pleśnie i grzyby, roztocza i owady, środki do dezynfekcji zbiorów;
- zgłaszanie wejścia do magazynu i piwnic oraz stała łączność telefoniczna – praca w izolacji;
- zasady obsługi czytelnika, procedura reagowania na zachowania roszczeniowe i wsparcie przełożonego – praca z czytelnikiem, odpowiedzialność za zbiory;
- planowanie kwerend z realnymi terminami i rozdzielanie zadań w zespole – presja terminów kwerend;
- higiena rąk po pracy ze zbiorami i zakaz spożywania posiłków w magazynie – zakażenia drogą kropelkową, pył papierowy, skaleczenia i otarcia.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla doradcy do spraw zasobów bibliotecznych.
- czynniki fizyczne – praca przy monitorze ekranowym powyżej 4 godzin dziennie, obniżona temperatura i podwyższona wilgotność w magazynach zbiorów, olśnienie przy digitalizacji;
- czynniki chemiczne – pył papierowy i kurz książkowy, preparaty do dezynfekcji zbiorów i pozostałości środków owadobójczych, kleje introligatorskie i rozpuszczalniki;
- czynniki biologiczne – pleśnie i grzyby pleśniowe ze zbiorów, roztocza kurzu, owady niszczące zbiory, czynniki przenoszone drogą kropelkową;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca na drabinach i podestach, obsługa regałów przesuwnych, dźwiganie i ręczny transport zbiorów, praca w wymuszonej pozycji ciała, praca w pojedynkę w magazynach, kontakt z czytelnikiem, obciążenie psychiczne.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).