Nauczyciel akademicki – nauki humanistyczne – kod 231001 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Nauczyciel akademicki nauk humanistycznych prowadzi zajęcia i badania w zakresie filozofii, historii, literatury, językoznawstwa, archeologii lub kulturoznawstwa. Wykłada w dużych aulach i prowadzi seminaria, konsultuje prace dyplomowe, pracuje w archiwach, bibliotekach i zbiorach specjalnych, prowadzi badania terenowe i wykopaliskowe, wyjeżdża na konferencje i staże zagraniczne oraz przygotowuje publikacje i wnioski o granty.
Nauczyciel akademicki – nauki humanistyczne – wymagania w stosunku do pracownika
- stopień naukowy doktora lub wyższy w dziedzinie nauk humanistycznych,
- umiejętność prowadzenia wykładów, seminariów i ćwiczeń dla grup o różnej liczebności,
- umiejętność prowadzenia badań źródłowych w archiwach, bibliotekach i zbiorach specjalnych,
- umiejętność przygotowania publikacji naukowych i wniosków o finansowanie badań,
- znajomość języków obcych w zakresie wymaganym w badaniach i współpracy międzynarodowej,
- umiejętność sprawowania opieki nad pracami dyplomowymi i doktorskimi.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- adiunkt na wydziale humanistycznym,
- wykładowca akademicki nauk humanistycznych,
- profesor uczelni w dziedzinie nauk humanistycznych,
- asystent w instytucie humanistycznym,
- starszy wykładowca filologii.
Badania
- wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
- okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
- kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
- ocena narządu głosu w związku z prowadzeniem wykładów i zajęć,
- ocena wzroku w związku z pracą przy monitorze ekranowym i czytaniem rękopisów oraz druków.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 5 lat dla stanowiska nauczyciela akademickiego,
- szkolenie z higieny i ochrony narządu głosu oraz techniki mówienia w dużych pomieszczeniach,
- szkolenie z ergonomii pracy przy monitorze ekranowym i organizacji stanowiska,
- instruktaż bezpiecznej pracy w magazynach archiwalnych i zbiorach o dużym zapyleniu,
- szkolenie z zasad bezpieczeństwa badań terenowych i wyjazdów zagranicznych.
Środowisko pracy
Praca dzieli się na zajęcia dydaktyczne, badania własne i obowiązki organizacyjne. Wykłady odbywają się w aulach na kilkaset osób, gdzie trzeba mówić głośno i długo, nieraz bez mikrofonu, a seminaria w małych salach o słabej wentylacji. Badania prowadzi się w czytelniach, magazynach archiwalnych i zbiorach specjalnych, gdzie powietrze zawiera pył papierowy i zarodniki pleśni, a tomy i teczki trzeba wyciągać z wysokich regałów. Archeolodzy i badacze terenowi pracują na wykopaliskach, w wykopach i w obiektach zabytkowych, w warunkach polowych. Opracowanie tekstów, recenzje i wnioski o granty zajmują wiele godzin przy komputerze, często w domu, wieczorami i w dni wolne. Na stanowisku wykorzystuje się:
- sale wykładowe i seminaryjne ze sprzętem prezentacyjnym – projektor, mikrofon, komputer;
- komputer z edytorami tekstu, bazami bibliograficznymi i oprogramowaniem do analizy tekstu;
- zbiory biblioteczne i archiwalne, rękopisy, mikrofilmy i czytniki mikrofilmów;
- skanery i aparaty do dokumentowania źródeł oraz drabinki w magazynach zbiorów;
- sprzęt do badań terenowych – aparat, przyrządy pomiarowe, narzędzia wykopaliskowe i sprzęt biwakowy;
- platformy do zajęć zdalnych, systemy obsługi toku studiów i repozytoria publikacji;
- środki do dezynfekcji rąk i rękawice przy pracy ze zbiorami zabrudzonymi i zapleśniałymi.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- obciążenie narządu głosu długotrwałym wykładem w dużych aulach i w pomieszczeniach o słabej akustyce,
- praca przy monitorze ekranowym powyżej 4 godzin dziennie przy pisaniu, recenzjach i zajęciach zdalnych,
- długotrwała praca w pozycji siedzącej przy biurku, w czytelni i przy czytniku mikrofilmów,
- długotrwała praca w pozycji stojącej w czasie wykładów i egzaminów,
- pył papierowy, kurz i pyły z rozkładu papieru oraz skóry w magazynach archiwalnych i zbiorach,
- dźwiganie tomów, pudeł archiwalnych i skrzyń z materiałami w magazynach i w podróży,
- upadek z drabinki i podestu przy korzystaniu z wysokich regałów bibliotecznych,
- obciążenie wzroku czytaniem rękopisów, mikrofilmów i druków o małym kroju pisma,
- potknięcie, upadek do wykopu i praca w zmiennych warunkach atmosferycznych przy badaniach terenowych,
- obciążenie podróżami na konferencje i staże, w tym długimi lotami i zmianą strefy czasowej.
Czynniki chemiczne:
- pozostałości środków do dezynsekcji i odkwaszania zbiorów oraz produkty rozkładu papieru i klejów,
- ozon i pyły z urządzeń drukujących oraz substancje lotne z materiałów wykończeniowych pomieszczeń.
Czynniki biologiczne:
- zarodniki pleśni i promieniowce w zawilgoconych zbiorach archiwalnych i bibliotecznych,
- roztocze kurzu, pleśniakowce i owady niszczące zbiory w magazynach,
- wirusy grypy i koronawirusy przenoszone drogą kropelkową w zatłoczonych salach wykładowych.
Czynniki psychofizyczne:
- presja wymagań publikacyjnych, ocen okresowych i terminów wniosków grantowych,
- obciążenie liczbą godzin dydaktycznych, egzaminami i opieką nad pracami dyplomowymi,
- napięcie wynikające z rywalizacji w środowisku naukowym i ocen recenzenckich,
- praca wieczorami i w dni wolne przy pisaniu tekstów oraz ocenie prac studenckich,
- obciążenie zatrudnieniem na czas określony i uzależnieniem pracy od finansowania projektów,
- napięcie i agresja słowna przy sporach o oceny, zaliczenia i zarzuty o plagiat.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku nauczyciela akademickiego – nauki humanistyczne.
Środki ochrony indywidualnej
- półmaska z filtrem i rękawice przy pracy w zapyleniach i zapleśniałych magazynach zbiorów – pyl archiwalny, plesnie zbiorow, roztocza i owady, srodki w zbiorach;
- maska ochronna przy zajęciach z dużymi grupami w okresie wzmożonych zakażeń – zakazenia kropelkowe, powietrze biurowe;
- okulary korekcyjne do pracy przy monitorze przepisane przez lekarza medycyny pracy – monitor, obciazenie wzroku;
- obuwie pełne z podeszwą antypoślizgową oraz hełm i obuwie ochronne przy badaniach terenowych – upadek z drabinki, badania terenowe, dzwiganie ksiazek;
- odzież chroniąca przed czynnikami atmosferycznymi i nakrycie głowy w badaniach terenowych – badania terenowe.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- nagłośnienie i mikrofon bezprzewodowy w każdej auli oraz adaptacja akustyczna sal – obciazenie glosu;
- ergonomiczne stanowisko komputerowe z monitorem na wysokości oczu, krzesłem z regulacją i podnóżkiem – monitor, pozycja siedzaca;
- oświetlenie miejscowe w czytelniach, lupy i czytniki mikrofilmów z regulacją kontrastu – obciazenie wzroku, monitor;
- wentylacja i kontrola wilgotności magazynów zbiorów oraz odkurzanie regałów – pyl archiwalny, plesnie zbiorow, roztocza i owady;
- regały przesuwne obsługiwane mechanicznie, podesty z poręczą i wózki na książki – upadek z drabinki, dzwiganie ksiazek;
- pulpit wykładowy z miejscem do siedzenia i możliwość zmiany pozycji w czasie zajęć – praca stojaca;
- wentylacja sal wykładowych, ograniczenie liczebności grup i urządzenia drukujące w wydzielonym pomieszczeniu – zakazenia kropelkowe, powietrze biurowe;
- wygrodzenie i zabezpieczenie wykopów oraz zaplecze socjalne na stanowisku badań terenowych – badania terenowe.
Środki organizacyjne
- limit godzin wykładowych w jednym dniu, przerwy głosowe i rotacja prowadzących duże wykłady – obciazenie glosu, praca stojaca, obciazenie dydaktyczne;
- przerwy w pracy przy monitorze i rozłożenie prac pisemnych oraz recenzji w czasie – monitor, pozycja siedzaca, praca po godzinach;
- zasady korzystania z magazynów zbiorów, zgłaszanie zawilgoceń i ograniczenie czasu pracy w zapyleniu – pyl archiwalny, plesnie zbiorow, roztocza i owady, srodki w zbiorach;
- zakaz samodzielnej pracy na drabinie w magazynie i zamawianie materiałów przez obsługę zbiorów – upadek z drabinki, dzwiganie ksiazek;
- realne planowanie obciążenia dydaktycznego i badawczego oraz przejrzyste kryteria oceny okresowej – presja publikacyjna, obciazenie dydaktyczne, niepewnosc zatrudnienia;
- procedura rozpatrywania skarg studentów i reagowania na agresję słowną oraz jasne zasady zaliczeń – konflikty ze studentami, konflikty w zespole;
- planowanie podróży z dniami buforowymi i ograniczeniem liczby wyjazdów w semestrze – podroze;
- zasady bezpieczeństwa badań terenowych z oceną warunków i pracą co najmniej w parze – badania terenowe, zakazenia kropelkowe.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla nauczyciela akademickiego – nauki humanistyczne.
- czynniki fizyczne – obciążenie narządu głosu, praca przy monitorze ekranowym powyżej 4 godzin dziennie, długotrwała praca w pozycji siedzącej i stojącej, pyły papierowe, obciążenie wzroku pracą z drobnym drukiem, ręczne przemieszczanie ciężarów;
- czynniki chemiczne – pozostałości środków do dezynsekcji i odkwaszania zbiorów, produkty rozkładu papieru i klejów, ozon i pyły z urządzeń drukujących;
- czynniki biologiczne – zarodniki pleśni i promieniowce w zbiorach, roztocze kurzu, wirusy grypy i koronawirusy – czynniki biologiczne grupy 2 zagrożenia;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca na drabinach i podestach w magazynach zbiorów, badania terenowe w zmiennych warunkach atmosferycznych, częste podróże służbowe, praca wieczorami i w dni wolne.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).