Operator ciągłego odlewania stali – kod 812110 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025), zawód ten ujęto pod nazwą „Operator urządzeń do ciągłego odlewania stali”. Operator ciągłego odlewania stali obsługuje urządzenie COS, w którym ciekła stal z kadzi lejniczej przepływa przez kadź pośrednią do chłodzonych wodą krystalizatorów i zestala się w postaci ciągłego pasma, ciętego następnie na kęsy, kęsiska lub wlewki płaskie. Przygotowuje kadź pośrednią i wylewy, prowadzi start i zakończenie odlewania, kontroluje poziom metalu w krystalizatorze, prędkość odlewania i chłodzenie wtórne, dosypuje proszek zasypowy, mierzy temperaturę stali i reaguje na zakłócenia procesu.
Operator ciągłego odlewania stali – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie zasadnicze zawodowe lub średnie techniczne, preferowany kierunek hutniczy, metalurgiczny lub mechaniczny,
- znajomość technologii ciągłego odlewania stali, budowy kadzi pośredniej, krystalizatorów, układu chłodzenia wtórnego i zespołu cięcia,
- umiejętność obsługi pulpitów sterowniczych i systemu wizualizacji COS oraz pomiaru temperatury i pobierania próbek stali,
- znajomość zasad pracy z tlenem i palnikami tlenowo-gazowymi oraz postępowania przy przebiciu pasma,
- zaświadczenie kwalifikacyjne UDT do obsługi suwnic – jeżeli operator obsługuje suwnicę lub hakuje ładunki,
- gotowość do pracy w systemie czterobrygadowym, w tym w porze nocnej i w dni wolne,
- bardzo dobry stan zdrowia, w tym brak przeciwwskazań do pracy w gorącym mikroklimacie i przy promieniowaniu podczerwonym.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- operator COS,
- odlewacz stali na COS,
- rozlewacz stali,
- operator urządzenia do ciągłego odlewania,
- stalownik odlewacz.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy,
- badanie okulistyczne przy narażeniu na promieniowanie podczerwone i olśnienie od ciekłego metalu,
- badanie słuchu przy pracy w hałasie,
- ocena wydolności układu krążenia i oddechowego przy pracy w gorącym mikroklimacie – według wskazań lekarza,
- badania i nadzór dozymetryczny zgodnie z przepisami prawa atomowego – jeżeli pracownik zostanie zaliczony do kategorii narażenia z uwagi na izotopowe mierniki poziomu metalu.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 3 lata, a dla prac szczególnie niebezpiecznych przy ciekłym metalu zgodnie z wykazem pracodawcy co roku,
- instruktaż technologiczny i ćwiczenia z postępowania przy przebiciu pasma, wycieku stali i awarii chłodzenia,
- szkolenie z bezpiecznej pracy z tlenem, palnikami tlenowo-gazowymi i lancami tlenowymi,
- szkolenie z ochrony radiologicznej w zakresie źródeł promieniotwórczych stosowanych w miernikach poziomu – jeżeli są zainstalowane,
- szkolenie i egzamin UDT z obsługi suwnic oraz szkolenie z pierwszej pomocy przy oparzeniach.
Środowisko pracy
Operator pracuje w stalowni na pomoście odlewniczym, w bezpośrednim sąsiedztwie kadzi z ciekłą stalą o temperaturze około 1550–1600°C oraz w kabinie sterowniczej COS. Na pomoście występują silne promieniowanie cieplne i podczerwone, hałas, zapylenie, iskry i rozpryski metalu, a pod krystalizatorami duże ilości pary wodnej z chłodzenia wtórnego. Nad pomostem pracują suwnice przenoszące kadzie lejnicze, a w strefie cięcia pasma pracują palniki tlenowo-gazowe. Proces jest ciągły, prowadzony przez brygady w systemie zmianowym przez całą dobę. Na stanowisku wykorzystuje się:
- kadź lejnicza z zamknięciem suwakowym i kadź pośrednia z wylewami i rurami osłonowymi;
- krystalizatory chłodzone wodą z układem oscylacji i miernikiem poziomu metalu;
- strefa chłodzenia wtórnego z dyszami wodno-powietrznymi i rolkami prowadzącymi;
- zespół ciągnąco-prostujący i palniki do cięcia pasma tlenowo-gazowe;
- lance tlenowe, sondy do pomiaru temperatury i pobierania próbek;
- proszki zasypowe do krystalizatora i masy izolacyjne kadzi pośredniej;
- suwnice odlewnicze i kabina sterownicza z systemem wizualizacji;
- odzież aluminizowana i osłony termiczne stanowisk.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- oparzenia ciekłą stalą i żużlem przy rozpryskach, przelaniu krystalizatora lub przebiciu pasma,
- wybuch pary przy kontakcie ciekłej stali z wodą chłodzącą lub wilgotnym narzędziem,
- promieniowanie cieplne i podczerwone od ciekłego metalu i gorącego pasma,
- gorący mikroklimat na pomoście odlewniczym,
- hałas urządzeń COS, palników i odciągów,
- uderzenie lub przygniecenie przez kadzie przenoszone suwnicą,
- pożar przy pracy z tlenem i palnikami oraz zapalenie odzieży,
- potknięcia i upadki na nierównym pomoście, pokrytym złomem i żużlem,
- promieniowanie jonizujące źródeł izotopowych w miernikach poziomu metalu – przy naruszeniu zasad ochrony radiologicznej.
Czynniki chemiczne:
- tlenek węgla wydzielający się z kadzi i przy cięciu pasma,
- pył i dymy zawierające tlenki żelaza i manganu,
- pył proszków zasypowych zawierający fluorki i krzemionkę,
- argon stosowany do przedmuchiwania – ryzyko niedotlenienia w zagłębieniach i kanałach,
- pył materiałów ogniotrwałych z kadzi pośredniej.
Czynniki psychofizyczne:
- praca zmianowa w systemie ciągłym, w porze nocnej,
- duże obciążenie cieplne organizmu i wysiłek fizyczny przy pracach na pomoście,
- presja czasu przy sekwencyjnym odlewaniu i wymianie kadzi,
- stres i odpowiedzialność za bezpieczeństwo zespołu w sytuacjach awaryjnych,
- konieczność stałej koncentracji i szybkiej reakcji na zakłócenia procesu.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku operatora ciągłego odlewania stali.
Środki ochrony indywidualnej
- odzież ochronna aluminizowana lub trudnopalna odporna na rozpryski metalu, getry i fartuch – oparzenia ciekłą stalą, promieniowanie cieplne, zapalenie odzieży;
- hełm z osłoną twarzy z filtrem podczerwieni – promieniowanie podczerwone, rozpryski metalu, uderzenie;
- rękawice hutnicze termoodporne – oparzenia, gorące narzędzia;
- obuwie hutnicze z szybkim zdejmowaniem i podnoskiem – oparzenia stóp, przygniecenie, potknięcia;
- ochronniki słuchu – hałas;
- półmaska filtrująca FFP2 lub FFP3 – pył tlenków żelaza i manganu, pył proszków zasypowych i materiałów ogniotrwałych;
- przenośny detektor tlenku węgla i tlenu – tlenek węgla, niedotlenienie argonem;
- bielizna i odzież chłodząca oraz napoje uzupełniające elektrolity – gorący mikroklimat, obciążenie cieplne.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- automatyczna kontrola poziomu metalu w krystalizatorze i system wykrywania przebicia pasma – przebicie pasma, oparzenia, wybuch pary;
- ekrany termiczne, kurtyny wodne i klimatyzowana kabina sterownicza – promieniowanie cieplne, gorący mikroklimat, hałas;
- odciągi dymów nad kadzią pośrednią i strefą cięcia – tlenek węgla, dymy tlenków metali;
- osłony i pojemniki źródeł promieniotwórczych z oznakowaniem i kontrolą dozymetryczną – promieniowanie jonizujące;
- suche, podgrzewane narzędzia i misy awaryjne na stal – wybuch pary, oparzenia;
- sygnalizacja pracy suwnic i strefy zakazu przebywania pod kadzią – uderzenie, przygniecenie;
- stacjonarne czujniki tlenku węgla i tlenu z alarmem – tlenek węgla, argon;
- zabezpieczenia przeciwpożarowe instalacji tlenu i gazów palnych – pożar.
Środki organizacyjne
- instrukcja technologiczna i plan działań awaryjnych przy przebiciu pasma, z ćwiczeniami brygady – oparzenia, wybuch pary, stres w sytuacjach awaryjnych;
- zakaz wnoszenia wilgotnych narzędzi i materiałów do strefy ciekłego metalu – wybuch pary;
- koordynacja pracy suwnicowego i operatora sygnałami ustalonymi w instrukcji – uderzenie kadzią;
- harmonogram przerw w pomieszczeniu chłodzonym i dostęp do napojów – gorący mikroklimat, obciążenie cieplne;
- organizacja zmian czterobrygadowych z odpoczynkiem po zmianach nocnych – praca zmianowa i nocna, presja czasu, koncentracja;
- porządek na pomoście i usuwanie złomu oraz żużla – potknięcia i upadki;
- pozwolenia na prace w zagłębieniach i pod COS z pomiarem atmosfery – niedotlenienie, tlenek węgla;
- pomiary hałasu, mikroklimatu i stężeń pyłów oraz kontrola dawek promieniowania – hałas, pyły, fluorki, materiały ogniotrwałe, promieniowanie jonizujące.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla operatora ciągłego odlewania stali.
- czynniki fizyczne – hałas, mikroklimat gorący, promieniowanie podczerwone, promieniowanie jonizujące (jeżeli występuje narażenie od izotopowych mierników poziomu);
- czynniki chemiczne – tlenek węgla, pył tlenków żelaza, mangan i jego związki, fluorki (proszki zasypowe), pył zawierający krzemionkę krystaliczną, argon (ryzyko niedotlenienia);
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca przy ciekłym metalu, praca z tlenem i palnikami tlenowo-gazowymi, praca w strefie działania suwnic, praca zmianowa i w porze nocnej, ciężka praca fizyczna w gorącym mikroklimacie.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).