Akrobata – kod 343501 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Akrobata wykonuje ewolucje akrobatyczne w cyrku, teatrze, rewii, na festiwalach i pokazach plenerowych – salta, piramidy, ćwiczenia na trapezie, szarfach, kole cyr, linie czy ścieżce akrobatycznej. Codziennie trenuje siłę, gibkość i koordynację, przygotowuje układy z partnerami, sprawdza sprzęt i zawiesia, a następnie występuje przed publicznością, często na znacznej wysokości.
Akrobata – wymagania w stosunku do pracownika
- ukończona szkoła cyrkowa, sportowa lub teatralna albo udokumentowane wieloletnie przygotowanie akrobatyczne,
- bardzo wysoka sprawność fizyczna, siła, gibkość i poczucie równowagi,
- znajomość zasad asekuracji, technik upadania i sygnałów porozumiewania się z partnerami,
- umiejętność kontroli stanu sprzętu akrobatycznego i zawiesi przed występem,
- odporność psychiczna, koncentracja i brak lęku wysokości,
- dyscyplina treningowa i umiejętność pracy w zespole,
- dyspozycyjność do pracy w trasie, wieczorami i w weekendy.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- artysta cyrkowy,
- akrobata powietrzny,
- trapezista,
- artysta akrobatyki scenicznej,
- linoskoczek.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy,
- badania do pracy na wysokości powyżej 3 m – przy numerach powietrznych i na linie,
- ocena narządu ruchu, w tym kręgosłupa i stawów, oraz narządu równowagi,
- ocena układu krążenia ze względu na bardzo duży wysiłek fizyczny.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 5 lat,
- instruktaż stanowiskowy przed każdym nowym obiektem lub sceną, z omówieniem punktów zawieszenia,
- szkolenie z udzielania pierwszej pomocy,
- instruktaż kontroli i użytkowania sprzętu akrobatycznego oraz zawiesi,
- szkolenie z ochrony przeciwpożarowej i ewakuacji obiektu widowiskowego.
Środowisko pracy
Akrobata pracuje na arenach cyrkowych, scenach teatrów i hal widowiskowych oraz na scenach plenerowych, a także w salach treningowych z matami i systemami asekuracji. Występy i próby odbywają się zwykle wieczorami, często w trasie, z codziennym montażem sprzętu w nowym miejscu. Numery powietrzne wykonywane są kilka lub kilkanaście metrów nad ziemią, przy silnym oświetleniu scenicznym, dymie scenicznym i hałasie muzyki. Organizm akrobaty pracuje na granicy możliwości, a niewielki błąd partnera lub sprzętu może skończyć się poważnym urazem. Na stanowisku wykorzystuje się:
- trapezy, szarfy, koła powietrzne, liny i kółka gimnastyczne;
- zawiesia, krętliki, bloczki, karabinki i liny nośne;
- lonże asekuracyjne, pasy i uprzęże do nauki ewolucji;
- maty, siatki asekuracyjne i ścieżki akrobatyczne;
- trampoliny, batuty i deski akrobatyczne;
- kostiumy sceniczne i magnezja do rąk.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- upadek z wysokości podczas numerów powietrznych,
- upadek na tym samym poziomie i nieprawidłowe lądowanie po ewolucji,
- urazy narządu ruchu – złamania, zwichnięcia, uszkodzenia więzadeł i ścięgien,
- przeciążenie kręgosłupa i stawów przy podnoszeniu partnerów w piramidach,
- zerwanie lub wypięcie elementu zawiesia, uderzenie spadającym sprzętem,
- otarcia i oparzenia skóry od lin i szarf,
- olśnienie światłem reflektorów i ograniczona widoczność,
- hałas muzyki podczas występów,
- zmienny mikroklimat na scenach plenerowych i w namiotach cyrkowych.
Czynniki chemiczne:
- dym i mgła sceniczna wytwarzane z roztworów glikoli,
- pył magnezji (węglanu magnezu) podczas treningów.
Czynniki psychofizyczne:
- bardzo duży wysiłek fizyczny i stałe obciążenie organizmu,
- stres związany z występem na wysokości przed publicznością,
- praca w godzinach wieczornych, w trasie i w weekendy,
- monotonia długotrwałych treningów i presja utrzymania formy,
- krótki okres aktywności zawodowej i obawa przed kontuzją.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku akrobaty.
Środki ochrony indywidualnej
- lonże i uprzęże asekuracyjne podczas nauki i prób – upadek z wysokości;
- ochraniacze nadgarstków, kolan i owijki – urazy narządu ruchu, otarcia od lin;
- rękawiczki gimnastyczne i odzież zakrywająca skórę przy pracy na szarfach – otarcia i oparzenia skóry;
- obuwie akrobatyczne z przyczepną podeszwą – upadek na tym samym poziomie, nieprawidłowe lądowanie;
- stopery do uszu na próbach – hałas muzyki;
- odzież termiczna na rozgrzewkę przed występem plenerowym – zmienny mikroklimat.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- siatki asekuracyjne i maty o odpowiedniej grubości pod numerami powietrznymi – upadek z wysokości, nieprawidłowe lądowanie;
- punkty zawieszenia sprawdzone przez osobę kompetentną, z udokumentowaną nośnością – zerwanie zawiesia, spadający sprzęt;
- przeglądy i ewidencja zawiesi, krętlików i lin z datami wycofania – zerwanie lub wypięcie elementu zawiesia;
- ustawienie reflektorów bez oślepiania w krytycznych fazach ewolucji – olśnienie światłem;
- wentylacja sceny i kontrola stężenia dymu scenicznego – dym i mgła sceniczna;
- pojemniki na magnezję w płynie lub z pokrywą – pył magnezji;
- ogrzewane lub klimatyzowane zaplecze i namiot – zmienny mikroklimat.
Środki organizacyjne
- obecność asekurującego i operatora lonży podczas prób – upadek z wysokości;
- kontrola sprzętu przed każdym występem według listy – zerwanie zawiesia, spadający sprzęt;
- plan treningowy z rozgrzewką, regeneracją i opieką fizjoterapeuty – urazy narządu ruchu, przeciążenie kręgosłupa, bardzo duży wysiłek;
- ustalone sygnały i próby generalne na nowej scenie – stres związany z występem, ograniczona widoczność;
- harmonogram tras z dniami wolnymi – praca wieczorna i w trasie, monotonia treningów;
- wsparcie psychologiczne i plan rozwoju po zakończeniu kariery – obawa przed kontuzją, krótki okres aktywności.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla akrobaty.
- czynniki fizyczne – wysiłek fizyczny dynamiczny o bardzo dużym obciążeniu, hałas, zmienny mikroklimat na scenach plenerowych;
- czynniki chemiczne – dym i mgła sceniczna (glikole), pył węglanu magnezu;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca na wysokości powyżej 3 m, praca wymagająca pełnej sprawności narządu równowagi, praca w godzinach wieczornych i w podróży.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).