Botanik – kod 213101 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Botanik bada rośliny, grzyby i porosty – ich budowę, systematykę, rozmieszczenie i ekologię. Prowadzi inwentaryzacje przyrodnicze i zdjęcia fitosocjologiczne w terenie, zbiera i oznacza okazy zielnikowe, opiekuje się kolekcjami w ogrodach botanicznych i bankach nasion, a w laboratorium wykonuje preparaty mikroskopowe i analizy.
Botanik – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie wyższe z biologii, botaniki, ochrony środowiska lub leśnictwa,
- umiejętność oznaczania gatunków roślin, w tym chronionych i inwazyjnych,
- znajomość metod inwentaryzacji przyrodniczej i kartowania siedlisk,
- obsługa mikroskopu, odbiornika GPS i oprogramowania GIS,
- dobra kondycja fizyczna do całodniowej pracy terenowej,
- prawo jazdy kat. B przy samodzielnych wyjazdach terenowych.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- fitosocjolog,
- taksonom roślin,
- botanik terenowy,
- kustosz kolekcji roślin,
- przyrodnik botanik.
Badania
- wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
- okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
- kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
- ocena alergii na pyłki i substancje roślinne przy pracy z kolekcjami.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 5 lat,
- instruktaż bezpiecznej pracy w terenie – mokradła, góry, tereny podmokłe i przy drogach,
- szkolenie z postępowania z odczynnikami do preparatów i środkami do konserwacji zielnika,
- szkolenie z rozpoznawania roślin trujących i parzących oraz postępowania po kontakcie,
- szkolenie z pierwszej pomocy, w tym po ukąszeniu żmii i użądleniu.
Środowisko pracy
Botanik pracuje w terenie – w lasach, na łąkach, torfowiskach, w górach i na terenach planowanych inwestycji – oraz w ogrodach botanicznych, szklarniach, zielnikach i laboratoriach uczelni i instytutów. Sezon terenowy oznacza wielogodzinne marsze z ekwipunkiem, pracę w upale lub deszczu, często w pojedynkę i z dala od zabudowań. W szklarniach kolekcyjnych panuje wysoka temperatura i wilgotność, a rośliny są chronione środkami ochrony roślin. Zielniki chroni się przed szkodnikami mrożeniem lub, w starszych zbiorach, preparatami, które mogą zawierać resztki dawnych biocydów. Na stanowisku wykorzystuje się:
- prasy zielnikowe, suszarki i kartony zielnikowe;
- mikroskopy i stereomikroskopy, odczynniki do preparatów;
- odbiorniki GPS, tablety terenowe i oprogramowanie GIS;
- sekatory, noże, łopatki i drabiny w ogrodzie botanicznym;
- zamrażarki do dezynsekcji zbiorów;
- samochód terenowy.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- upadek i skręcenia na nierównym, podmokłym i stromym terenie,
- praca w upale, deszczu i burzy, przegrzanie i wychłodzenie,
- gorący i wilgotny mikroklimat szklarni tropikalnych,
- skaleczenia narzędziami i kolcami roślin,
- ugrzęźnięcie w torfowisku lub utonięcie na terenach podmokłych,
- wypadek drogowy w trakcie przejazdów terenowych,
- promieniowanie słoneczne UV przy pracy na otwartym terenie.
Czynniki chemiczne:
- soki roślin parzących i trujących – barszcz Sosnowskiego (furanokumaryny), wilczomlecze, tojady,
- utrwalacze i odczynniki – etanol, formaldehyd, kwas octowy, barwniki,
- pozostałości dawnych biocydów w starych zbiorach zielnikowych, np. związki rtęci i naftalen,
- środki ochrony roślin stosowane w szklarniach kolekcyjnych.
Czynniki biologiczne:
- ukąszenia kleszczy – borelioza, kleszczowe zapalenie mózgu,
- pyłki roślin i zarodniki pleśni w zielnikach – alergie i astma,
- ukąszenia żmii zygzakowatej i użądlenia owadów błonkoskrzydłych,
- zakażenie ran ziemią – tężec.
Czynniki psychofizyczne:
- praca w pojedynkę w odległym terenie,
- długie marsze z ekwipunkiem i praca w pozycji pochylonej,
- wielogodzinna praca przy mikroskopie i monitorze – obciążenie wzroku,
- presja terminów sezonu wegetacyjnego i raportów do inwestycji.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku botanika.
Środki ochrony indywidualnej
- wysokie obuwie trekkingowe lub gumowce i kije trekkingowe – upadek w terenie, żmije i owady, utonięcie;
- odzież z długimi rękawami, nakrycie głowy i krem z filtrem UV – promieniowanie UV, kleszcze, warunki atmosferyczne;
- rękawice nitrylowe i okulary przy pracy z roślinami parzącymi i odczynnikami – soki roślinne, utrwalacze i odczynniki, skaleczenia;
- maska FFP2 i rękawice przy pracy ze starymi zbiorami zielnikowymi – biocydy w zbiorach, pyłki i pleśnie;
- przeciwdeszczowa i termoizolacyjna odzież terenowa – warunki atmosferyczne;
- przewiewna odzież i nakrycie głowy w szklarniach – mikroklimat szklarni.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- dygestorium lub odciąg przy pracy z utrwalaczami i starymi zbiorami – utrwalacze i odczynniki, biocydy w zbiorach;
- wentylacja i klimatyzacja pomieszczeń zielnika – pyłki i pleśnie, biocydy w zbiorach;
- wentylacja i cieniowanie szklarni, punkty z wodą pitną – mikroklimat szklarni;
- kładki i trasy dojścia na torfowiskach – utonięcie, upadek w terenie;
- ergonomiczne stanowiska mikroskopowe z regulacją wysokości – praca przy mikroskopie;
- apteczka terenowa z zestawem po użądleniach i ukąszeniach – żmije i owady, skaleczenia.
Środki organizacyjne
- plan prac terenowych z trasą i godziną powrotu, telefon i lokalizator – praca w pojedynkę, utonięcie, wypadek drogowy;
- praca w parach na trudnym terenie i przerwanie pracy przy burzy lub upale – warunki atmosferyczne, praca w pojedynkę, upadek w terenie;
- szczepienia przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu i tężcowi, oględziny ciała po pracy – kleszcze, tężec;
- karencja wejścia do szklarni po zabiegach środkami ochrony roślin – środki ochrony roślin;
- oznakowanie roślin parzących i trujących w kolekcjach – soki roślinne;
- rozłożenie prac terenowych w sezonie i przerwy w marszu – obciążenie fizyczne, presja sezonu;
- przerwy w pracy przy mikroskopie i monitorze – praca przy mikroskopie.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla botanika.
- czynniki fizyczne – praca w niekorzystnych warunkach atmosferycznych, promieniowanie nadfioletowe naturalne, mikroklimat gorący w szklarniach;
- czynniki chemiczne – formaldehyd, etanol, furanokumaryny z roślin parzących, środki ochrony roślin, pozostałości biocydów w zbiorach;
- czynniki biologiczne – Borrelia burgdorferi i wirus kleszczowego zapalenia mózgu, pyłki i zarodniki pleśni, Clostridium tetani;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca w terenie w pojedynkę, długotrwałe marsze z obciążeniem, praca przy mikroskopie i monitorze ekranowym, kierowanie pojazdem służbowym.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).