Badania profilaktyczne to wspólna nazwa trzech rodzajów badań lekarskich pracowników: wstępnych, okresowych i kontrolnych, o których mowa w art. 229 § 1, 2 i 5 Kodeksu pracy. Ich celem jest ustalenie, czy nie ma przeciwwskazań zdrowotnych do pracy na konkretnym stanowisku, w konkretnych warunkach.
Pracodawca nie może dopuścić do pracy pracownika bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na danym stanowisku.
Trzy rodzaje badań profilaktycznych
- Wstępne – przed dopuszczeniem do pracy. Podlegają im osoby przyjmowane do pracy oraz pracownicy przenoszeni na stanowiska, na których występują czynniki szkodliwe dla zdrowia lub warunki uciążliwe;
- Okresowe – w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy. Częstotliwość zależy od występujących na stanowisku czynników szkodliwych i uciążliwych;
- Kontrolne – po niezdolności do pracy trwającej dłużej niż 30 dni, spowodowanej chorobą. Ich celem jest ustalenie zdolności do wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku.
Skierowanie na badania
Skierowanie wystawia pracodawca, według wzoru stanowiącego załącznik nr 3a do rozporządzenia. Wydaje się je w dwóch egzemplarzach – jeden otrzymuje osoba kierowana na badania.
Skierowanie musi zawierać opis warunków pracy z wyszczególnieniem czynników szkodliwych lub uciążliwych oraz, jeżeli były wykonywane, aktualnych wyników badań i pomiarów tych czynników. To właśnie ten element decyduje o zakresie badania – lekarz dobiera badania specjalistyczne na podstawie wskazanych czynników.
Z tego powodu rzetelna ocena ryzyka zawodowego jest punktem wyjścia do prawidłowego wypełnienia skierowania. Na stronach poszczególnych stanowisk pracy w naszym serwisie znajduje się osobna sekcja wskazująca czynniki, które warto ująć w skierowaniu.
Koszty i czas badań
- badania przeprowadza się na koszt pracodawcy;
- w miarę możliwości – w godzinach pracy;
- za czas niewykonywania pracy w związku z badaniami pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia;
- w razie przejazdu do innej miejscowości pracownikowi przysługują należności na pokrycie kosztów przejazdu według zasad obowiązujących przy podróżach służbowych.
Odwołanie od orzeczenia
Od orzeczenia lekarskiego przysługuje odwołanie – zarówno osobie badanej, jak i pracodawcy, który wydał skierowanie. Wnosi się je w terminie 7 dni od otrzymania orzeczenia, wraz z uzasadnieniem, za pośrednictwem lekarza, który je wydał.
Podmiotami odwoławczymi są przede wszystkim wojewódzkie ośrodki medycyny pracy właściwe ze względu na miejsce świadczenia pracy lub siedzibę pracodawcy.
Podstawa prawna
- Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, art. 229 (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r. poz. 277 z późn. zm.);
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy (tekst pierwotny Dz. U. z 1996 r. Nr 69, poz. 332; kolejne teksty jednolite: Dz. U. z 2023 r. poz. 607 oraz Dz. U. z 2026 r. poz. 726).