Praca na wysokości to praca wykonywana na powierzchni znajdującej się na wysokości co najmniej 1,0 m nad poziomem podłogi lub ziemi. Definicję tę zawiera § 105 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.
Próg jednego metra bywa zaskakująco niski w praktyce: pracownik stojący na drugim szczeblu drabiny na wysokości 1,1 m wykonuje już pracę na wysokości w rozumieniu przepisów – niezależnie od tego, jak krótko ta czynność trwa.
Kiedy praca powyżej 1 m nie jest pracą na wysokości
Zgodnie z § 105 ust. 2 rozporządzenia do pracy na wysokości nie zalicza się pracy na powierzchni – niezależnie od tego, jak wysoko się znajduje – jeżeli powierzchnia ta:
- jest osłonięta ze wszystkich stron do wysokości co najmniej 1,5 m pełnymi ścianami lub ścianami z oknami oszklonymi, albo
- jest wyposażona w inne stałe konstrukcje lub urządzenia chroniące pracownika przed upadkiem z wysokości.
Z tego powodu praca w zwykłym pomieszczeniu biurowym na piętrze nie jest pracą na wysokości, mimo że podłoga znajduje się kilka metrów nad ziemią – stanowisko jest zamknięte ścianami ze wszystkich stron.
Kluczowe jest sformułowanie „stałe konstrukcje”. Rusztowanie czy przenośna platforma z balustradą zwykle nie spełniają tego warunku, więc praca na nich pozostaje pracą na wysokości.
Praca na wysokości jako praca szczególnie niebezpieczna
Przepisy o pracy na wysokości (§ 105–110) umieszczono w rozdziale „Prace szczególnie niebezpieczne”. Oznacza to, że pracodawca ma wobec nich dodatkowe obowiązki, m.in.:
- ustalenie i aktualizowanie wykazu prac szczególnie niebezpiecznych w zakładzie;
- określenie szczegółowych wymagań bhp przy tych pracach, w tym imiennego podziału pracy, kolejności czynności i wymagań dotyczących nadzoru;
- zapewnienie bezpośredniego nadzoru nad pracami przez wyznaczone osoby;
- zapewnienie odpowiednich środków zabezpieczających i instruktażu przed przystąpieniem do pracy.
Środki ochrony przy pracy na wysokości
- Ochrona zbiorowa (pierwszeństwo przed indywidualną): balustrady składające się z poręczy ochronnych umieszczonych na wysokości co najmniej 1,1 m oraz krawężników o wysokości co najmniej 0,15 m, a także siatki bezpieczeństwa;
- Ochrona indywidualna: szelki bezpieczeństwa z linką bezpieczeństwa przymocowaną do stałych elementów konstrukcji, amortyzatory, urządzenia samohamowne;
- hełm ochronny – również dla osób przebywających poniżej strefy prac.
Badania lekarskie
Do pracy na wysokości można dopuścić wyłącznie pracownika z aktualnym orzeczeniem lekarskim stwierdzającym brak przeciwwskazań do takiej pracy. Pracodawca wskazuje pracę na wysokości w skierowaniu na badania profilaktyczne jako czynnik szkodliwy lub uciążliwy.
W praktyce wiele jednostek medycyny pracy nadal oczekuje wskazania w skierowaniu, czy praca dotyczy wysokości do 3 m, czy powyżej 3 m – przy pracach powyżej 3 m zakres badań jest szerszy (m.in. konsultacje okulistyczna, neurologiczna i laryngologiczna z badaniem błędnika). Warto ustalić oczekiwany sposób opisu bezpośrednio z jednostką medycyny pracy, z którą zakład ma umowę.
Zagrożenia typowe dla pracy na wysokości
- upadek z wysokości – najczęstsza przyczyna wypadków śmiertelnych i ciężkich w budownictwie;
- upadek przedmiotów na osoby przebywające poniżej;
- utrata równowagi przy niekorzystnych warunkach atmosferycznych (wiatr, oblodzenie, opady);
- przygniecenie przy niestabilnej lub nieprawidłowo zmontowanej konstrukcji.
Podstawa prawna
- Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. z 2003 r. Nr 169, poz. 1650 z późn. zm.) – § 80–81 oraz § 105–110;
- Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 6 lutego 2003 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania robót budowlanych (Dz. U. Nr 47, poz. 401);
- Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, art. 229 (badania profilaktyczne).