Prace szczególnie niebezpieczne to prace o zwiększonym zagrożeniu lub wykonywane w utrudnionych warunkach, wobec których pracodawca ma dodatkowe obowiązki organizacyjne. Pojęcie to definiuje § 80 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.
Do prac szczególnie niebezpiecznych zalicza się:
- prace wymienione w rozdziale 6 rozporządzenia ogólnego bhp;
- prace określone jako szczególnie niebezpieczne w innych przepisach bhp lub w instrukcjach eksploatacji urządzeń i instalacji;
- inne prace o zwiększonym zagrożeniu lub wykonywane w utrudnionych warunkach, uznane za szczególnie niebezpieczne przez pracodawcę.
Ostatni punkt jest istotny: wykaz nie jest katalogiem zamkniętym. Pracodawca może i powinien uznać za szczególnie niebezpieczne także prace nieujęte wprost w przepisach, jeżeli w warunkach jego zakładu wiążą się ze zwiększonym zagrożeniem.
Cztery grupy prac wskazane w rozporządzeniu
- roboty budowlane, rozbiórkowe, remontowe i montażowe prowadzone bez wstrzymania ruchu zakładu pracy lub jego części;
- prace w zbiornikach, kanałach, studniach, studzienkach kanalizacyjnych, wnętrzach urządzeń technicznych i w innych niebezpiecznych przestrzeniach zamkniętych;
- prace przy użyciu materiałów niebezpiecznych;
- prace na wysokości.
Przykłady prac uznawanych za szczególnie niebezpieczne na podstawie przepisów odrębnych to m.in. prace pod napięciem przy urządzeniach energetycznych oraz prace wskazane w przepisach o planie bezpieczeństwa i ochrony zdrowia (BIOZ) na budowie.
Obowiązki pracodawcy
1. Wykaz prac (§ 80 ust. 2)
Pracodawca ustala i aktualizuje wykaz prac szczególnie niebezpiecznych występujących w zakładzie pracy.
2. Szczegółowe wymagania bhp (§ 81 ust. 1)
Pracodawca określa szczegółowe wymagania bhp przy wykonywaniu tych prac, w szczególności zapewnia:
- bezpośredni nadzór nad tymi pracami wyznaczonych w tym celu osób;
- odpowiednie środki zabezpieczające;
- instruktaż pracowników obejmujący w szczególności: imienny podział pracy, kolejność wykonywania zadań oraz wymagania bhp przy poszczególnych czynnościach.
3. Ograniczenie dostępu (§ 81 ust. 2)
Pracodawca zapewnia, aby dostęp do miejsc wykonywania prac szczególnie niebezpiecznych miały jedynie osoby upoważnione i odpowiednio poinstruowane.
4. Pisemne pozwolenie
Niektóre prace – m.in. prace w zbiornikach oraz spawanie w ramach robót budowlanych, rozbiórkowych, remontowych i montażowych – mogą być podejmowane wyłącznie na podstawie pisemnego pozwolenia wydanego w trybie ustalonym przez pracodawcę.
Znaczenie w ocenie ryzyka zawodowego
Zakwalifikowanie pracy jako szczególnie niebezpiecznej nie zwalnia z obowiązku przeprowadzenia oceny ryzyka zawodowego – przeciwnie, wymaga szczególnie starannej identyfikacji zagrożeń i doboru środków ochronnych. Przy tych pracach pierwszeństwo mają zawsze środki ochrony zbiorowej przed środkami ochrony indywidualnej.
Podstawa prawna
- Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. z 2003 r. Nr 169, poz. 1650 z późn. zm.) – rozdział 6, § 80–110;
- Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 6 lutego 2003 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania robót budowlanych (Dz. U. Nr 47, poz. 401);
- Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 28 marca 2013 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy urządzeniach energetycznych;
- Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy.