Stres w pracy to reakcja organizmu pracownika na sytuację, w której wymagania stawiane w pracy przekraczają jego możliwości lub zasoby radzenia sobie z nimi. W ocenie ryzyka zawodowego stres zalicza się do obciążeń nerwowo-psychicznych, czyli do grupy czynników psychofizycznych.
Krótkotrwały stres mobilizuje do działania. Zagrożeniem dla zdrowia staje się stres przewlekły – powtarzający się codziennie i bez możliwości odpoczynku i regeneracji.
Najczęstsze przyczyny stresu w pracy
- presja czasu, narzucone tempo pracy i nadmiar zadań;
- mały wpływ pracownika na sposób i kolejność wykonywania pracy;
- niejasny zakres obowiązków lub sprzeczne polecenia;
- odpowiedzialność za ludzi, mienie lub bezpieczeństwo innych;
- konflikty w zespole, brak wsparcia przełożonych, mobbing;
- praca zmianowa i nocna, długie godziny pracy;
- kontakt z trudnym klientem lub pacjentem (zob. obciążenie emocjonalne);
- niepewność zatrudnienia i zmiany organizacyjne.
Skutki stresu dla zdrowia i bezpieczeństwa
Przewlekły stres sprzyja chorobom układu krążenia, zaburzeniom snu, dolegliwościom układu pokarmowego, obniżeniu odporności, a także depresji i wypaleniu zawodowemu. Zmniejsza koncentrację i uwagę, przez co zwiększa prawdopodobieństwo błędów i wypadków przy pracy.
Jak ograniczać stres w pracy
- planowanie pracy z realnymi terminami i obsadą,
- jasny podział obowiązków i odpowiedzialności,
- udział pracowników w decyzjach dotyczących ich pracy,
- przerwy, rotacja zadań i przestrzeganie czasu pracy,
- przeciwdziałanie mobbingowi i konfliktom,
- szkolenia z radzenia sobie ze stresem i dostęp do wsparcia psychologicznego.
Znaczenie w ocenie ryzyka zawodowego
Dla stresu – podobnie jak dla innych obciążeń nerwowo-psychicznych – nie ustalono wartości NDS ani NDN. Ocenia się go na podstawie analizy organizacji pracy, obserwacji stanowiska, wywiadu lub ankiet wśród pracowników. Stres należy uwzględnić w ocenie ryzyka zawodowego na każdym stanowisku – także biurowym.
Podstawa prawna i źródła
- Kodeks pracy – art. 207 § 2 (obowiązek ochrony zdrowia i życia pracowników), art. 226 (ocena ryzyka zawodowego) i art. 94³ (przeciwdziałanie mobbingowi);
- PN-Z-08052:1980 – Niebezpieczne i szkodliwe czynniki występujące w procesie pracy. Klasyfikacja;
- ISO 45003:2021 – zarządzanie bezpieczeństwem i higieną pracy – bezpieczeństwo psychologiczne w pracy.