Obciążenie statyczne to rodzaj obciążenia fizycznego, w którym mięśnie pozostają długo napięte bez wykonywania ruchu – przy utrzymywaniu tej samej pozycji ciała, kończyn lub trzymanego przedmiotu. Należy do grupy czynników psychofizycznych i jest przeciwieństwem obciążenia dynamicznego.
Napięty mięsień jest gorzej ukrwiony, dlatego szybciej się męczy niż przy pracy ruchowej – nawet gdy sama praca wydaje się lekka.
Przykłady obciążenia statycznego
- długotrwała praca w pozycji stojącej (np. sprzedawca, fryzjer, pracownik linii produkcyjnej);
- długotrwała praca siedząca przy komputerze (np. księgowa, informatyk, pracownik biurowy);
- praca w pochyleniu, w klęczeniu lub w przysiadzie (np. masażysta, brukarz, posadzkarz);
- praca z rękami uniesionymi powyżej barków (np. elektryk, malarz przy suficie);
- trzymanie narzędzia lub przedmiotu w jednej pozycji (np. spawacz, stomatolog).
Skutki dla pracownika
Długotrwałe obciążenie statyczne prowadzi do zmęczenia i bólu mięśni, dolegliwości kręgosłupa, karku i barków, zaburzeń krążenia w kończynach dolnych (żylaki, obrzęki) oraz do schorzeń układu mięśniowo-szkieletowego.
Jak ograniczać obciążenie statyczne
- ergonomiczne stanowisko pracy z regulacją wysokości blatu, krzesła lub stołu,
- zmiana pozycji ciała w trakcie pracy – przemienność pracy siedzącej i stojącej,
- krótkie przerwy i ćwiczenia rozluźniające,
- maty przeciwzmęczeniowe przy pracy stojącej,
- podpórki, uchwyty i podnośniki odciążające ręce przy trzymaniu narzędzi.
Ocena obciążenia statycznego
Obciążenie statyczne ocenia się na podstawie obserwacji pozycji ciała i czasu jej utrzymywania. Pomocne są metody ergonomiczne, np. metoda OWAS, oraz normy z serii PN-EN 1005 dotyczące bezpieczeństwa maszyn i fizycznej sprawności człowieka. Wymuszona pozycja ciała jest jednocześnie czynnikiem, który pracodawca wskazuje w skierowaniu na badania lekarskie.
Podstawa prawna i źródła
- PN-Z-08052:1980 – Niebezpieczne i szkodliwe czynniki występujące w procesie pracy. Klasyfikacja;
- Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. z 2003 r. Nr 169, poz. 1650 z późn. zm.);
- Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 1 grudnia 1998 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe (Dz. U. z 1998 r. Nr 148, poz. 973 z późn. zm.).