Metoda Risk Score

W metodzie Risk Score ryzyko zawodowe jest oceniane za pomocą trzech kluczowych parametrów, które pozwalają na szczegółowe i precyzyjne określenie poziomu zagrożenia w miejscu pracy. Metoda Risk Score jest niezwykle popularna w Polsce i na całym świecie ze względu na swoją prostotę oraz możliwość adaptacji do różnych branż i warunków pracy. Jest to jakościowa metoda wskaźnikowa: prawdopodobieństwo skutków zdarzenia, występujące w definicji ryzyka, zostało w niej rozbite na dwa osobne parametry – ekspozycję na zagrożenie i prawdopodobieństwo wystąpienia zdarzenia. Poniżej znajdziesz szczegółowy opis tych trzech parametrów oraz sposób, w jaki są one wykorzystywane do obliczenia wartości ryzyka.

S – skutków niepożądanego zdarzenia (C – consequences);
E – ekspozycji na dane zagrożenie (E – exposure);
P – prawdopodobieństwa, że w przypadku narażenia na czynnik zagrożenia dojdzie do wypadku (P – probability).

Ryzyko wylicza się zgodnie z podanym niżej wzorem:

R = S × E × P

W oryginale: R = C x E x PPrawdopodobnie metoda Risk Score jest najpopularniejszą metodą oceny ryzyka zawodowego w naszym kraju – tak wynika z naszej ankiety.

Chcesz zobaczyć, jak wygląda gotowa dokumentacja? Przygotowaliśmy przykładową ocenę ryzyka zawodowego metodą Risk Score – dwie kompletne karty oceny (opiekun zwierząt i kierownik ośrodka) z wartościami S, E, P i R przed i po zastosowaniu środków ochrony.

S – Skutki niepożądanego zdarzenia

S – skutki niepożądanego zdarzenia (straty generowane przez to zdarzenie), dla których wartości są przedstawione w tabeli poniżej:

S	skutki (straty ludzkie)	straty materialne
100	poważna katastrofa – wiele ofiar śmiertelnych	> 10 mln $
40	katastrofa – kilka ofiar śmiertelnych	1–10 mln $
15	bardzo duże – jedna ofiara śmiertelna	0,1–1 mln $
7	duże – ciężkie uszkodzenie ciała	10–100 tys. $
3	średnie – absencja	1–10 tys. $
1	małe – udzielenie pierwszej pomocy	< 1 tys. $

Kwoty strat materialnych pochodzą z oryginalnej wersji metody i są podane w dolarach. W polskiej praktyce często przelicza się je na złote (np. poniżej 4 tys. zł dla S = 1, 4–40 tys. zł dla S = 3, 40–400 tys. zł dla S = 7, 400 tys.–4 mln zł dla S = 15, 4–40 mln zł dla S = 40 i ponad 40 mln zł dla S = 100). W ocenie ryzyka zawodowego decydujące są jednak straty ludzkie – kolumnę materialną traktuje się pomocniczo.

E – Ekspozycja na zagrożenie

E – ekspozycja na zagrożenie, dla której wartości przedstawione są w tabeli poniżej:

wartość	charakterystyka
10	Stała
6	Częsta (codzienna)
3	Sporadyczna (raz na tydzień)
2	Okazjonalna (raz w miesiącu)
1	Minimalna (kilka razy w roku)
0,5	Znikoma (raz w roku)

P – Prawdopodobieństwo zaistnienia niepożądanego zdarzenia

P – prawdopodobieństwo zaistnienia niepożądanego zdarzenia, dla którego wartości przedstawione są w tabeli poniżej:

wartość	charakterystyka	szansa
10	Bardzo prawdopodobne	50% (1 na 2)
6	Całkiem możliwe	10% (1 na 10)
3	Mało prawdopodobne, ale możliwe	1% (1 na 100)
1	Tylko sporadycznie możliwe	0,1% (1 na 1 000)
0,5	Możliwe do pomyślenia	0,01% (1 na 10 000)
0,2	Praktycznie niemożliwe	0,001% (1 na 100 000)
0,1	Tylko teoretycznie możliwe	0,0001% (1 na 1 000 000)

R – Wartość ryzyka w metodzie Risk Score

Po oszacowaniu wartości poszczególnych parametrów ryzyka w metodzie Risk Score korzystając ze wzoru powyżej, obliczamy wartość ryzyka (R). Po obliczeniu wartości sprawdzamy, w jakim przedziale znajduje się otrzymany wynik i odczytujemy, do jakiej kategorii ryzyka należy dane zagrożenie, zgodnie z tabelą poniżej.

wartość R	kategoria ryzyka i działania	przegląd oceny
R ≤ 20	akceptowalne – nie wymaga działań korygujących; wskazana kontrola	co 5 lat
20 < R ≤ 70	małe – nie wymaga dodatkowych działań; potrzebna stała kontrola czynników środowiska pracy i ryzyka	co najmniej co 2 lata
70 < R ≤ 200	istotne – należy podjąć działania korygujące	co najmniej co rok
200 < R ≤ 400	duże – natychmiast podjąć działania obniżające ryzyko	co najmniej co pół roku
R > 400	bardzo duże – wstrzymanie pracy do czasu obniżenia ryzyka	–

Wyniki w metodzie Risk Score interpretowane są na podstawie obliczonej wartości ryzyka (R), która powstaje z przemnożenia ciężkości skutków, ekspozycji na zagrożenie oraz prawdopodobieństwa wystąpienia zdarzenia. Na podstawie wartości R określa się kategorię ryzyka – od akceptowalnego do bardzo dużego, co wyznacza odpowiednie działania zapobiegawcze, takie jak kontrola, natychmiastowa poprawa czy wstrzymanie pracy, aby zminimalizować zagrożenie na stanowisku pracy. Wszystkie działania naprawcze w sposób znaczący poprawiają warunki bhp na danym obszarze czy stanowisku pracy.

Przykład liczbowy – krok po kroku

Załóżmy, że oceniamy ryzyko upadku z wysokości przy pracy na drabinie, wykonywanej kilka razy w miesiącu.

S = 15 – możliwe są bardzo poważne skutki (jedna ofiara śmiertelna lub ciężkie obrażenia przy upadku z wysokości);
E = 2 – ekspozycja okazjonalna, praca na drabinie wykonywana jest raz w miesiącu;
P = 1 – zdarzenie tylko sporadycznie możliwe (szansa ok. 1 na 1000), zwłaszcza przy braku zabezpieczeń.

Podstawiając do wzoru: R = S × E × P = 15 × 2 × 1 = 30.

Wynik R = 30 mieści się w przedziale 20–70, co oznacza ryzyko małe – potrzebna jest kontrola sytuacji (np. okresowy przegląd stanu technicznego drabiny i przypomnienie zasad bezpiecznej pracy), ale nie jest wymagane natychmiastowe wstrzymanie prac.

Ocena ryzyka przed i po zastosowaniu środków ochrony

W praktycznej dokumentacji każde zagrożenie szacuje się dwukrotnie: najpierw bez uwzględnienia środków ochrony, a następnie po ich zastosowaniu. Pokazuje to, ile dają konkretne rozwiązania i czy wystarczają do zejścia z ryzykiem do poziomu akceptowalnego lub małego. Najczęściej środki ochrony obniżają prawdopodobieństwo P; ekspozycję E zmienia się organizacją pracy (rotacja, krótszy czas zadania), a skutki S zwykle pozostają bez zmian.

Przykład z naszej przykładowej oceny ryzyka – pożar w schronisku dla zwierząt:

przed środkami ochrony: R = 40 × 6 × 0,5 = 120 → ryzyko istotne, wymaga działań korygujących;
po zastosowaniu sprzętu gaśniczego, eksploatacji urządzeń elektrycznych zgodnie z instrukcją i zakazu używania otwartego ognia: R = 40 × 6 × 0,2 = 48 → ryzyko małe.

Ryzyko dla całego stanowiska pracy

Gdy na stanowisku zidentyfikowano kilka lub kilkanaście zagrożeń, ryzyko dla stanowiska wyznacza się zwykle jako średnią arytmetyczną wszystkich wartości R:

M = (R₁ + R₂ + … + R_n) / n

gdzie M – ryzyko dla stanowiska, R₁…R_n – wartości ryzyka poszczególnych zagrożeń, n – liczba zagrożeń. Wynik przypisuje się do kategorii według tej samej tabeli co pojedyncze zagrożenia. Przykładowo dla opiekuna zwierząt 15 ocenionych zagrożeń daje sumę 723, więc M = 723 / 15 ≈ 48,2 (ryzyko małe), a po wprowadzeniu środków ochrony M = 303 / 15 ≈ 20,2 – nadal ryzyko małe, choć tuż powyżej granicy akceptowalnego.

Średnia nie zastępuje analizy pojedynczych zagrożeń – każde zagrożenie z R powyżej 70 wymaga działań korygujących, nawet jeśli średnia dla stanowiska jest niska.

Jak przeprowadzić ocenę ryzyka metodą Risk Score – krok po kroku

Opisz stanowisko – zakres zadań, używane maszyny, narzędzia i substancje, miejsce pracy, wymagane szkolenia i badania lekarskie.
Zidentyfikuj zagrożenia – fizyczne, chemiczne, biologiczne i psychofizyczne; dla każdego wpisz źródło i możliwe skutki.
Oszacuj S, E i P dla każdego zagrożenia, korzystając z tabel powyżej, i oblicz R = S × E × P.
Przypisz kategorię ryzyka i określ potrzebne działania.
Wpisz środki ochrony (techniczne, organizacyjne, indywidualne) i oszacuj ryzyko ponownie – już po ich zastosowaniu.
Oblicz ryzyko dla stanowiska jako średnią wartości R – przed i po środkach ochrony.
Zapoznaj pracownika z wynikiem i zbierz jego podpis pod oświadczeniem (art. 226 pkt 2 Kodeksu pracy).
Zaplanuj przegląd zgodnie z kategorią ryzyka oraz po każdej zmianie warunków pracy, środków ochrony lub po wypadku.

Zalety i ograniczenia metody Risk Score

Zalety: prosty wzór i czytelne tabele, rozbicie prawdopodobieństwa na ekspozycję i szansę zdarzenia (co pozwala odróżnić zagrożenia częste od rzadkich), szeroka skala wyników ułatwiająca ustalenie priorytetów oraz łatwe pokazanie efektu środków ochrony.

Ograniczenia: wartości S, E i P są szacowane eksperymentalnie, więc wynik zależy od doświadczenia oceniającego; iloczyn może dać ten sam wynik dla bardzo różnych zagrożeń (np. częstego drobnego urazu i rzadkiego wypadku śmiertelnego); metoda nie ocenia wprost narażenia na czynniki szkodliwe mierzone w środowisku pracy – dla nich lepiej sprawdza się porównanie wyników pomiarów z NDS i NDN, np. według PN-N-18002.

Najczęstsze pytania o metodę Risk Score

Jaka jest skala wartości w metodzie Risk Score?

Wartość ryzyka R nie ma górnej granicy – jest iloczynem trzech parametrów (S, E, P), z których każdy ma swój własny zakres wartości podany w tabelach powyżej. W praktyce R zwykle mieści się w przedziale od poniżej 20 (ryzyko akceptowalne) do kilkuset przy zagrożeniach poważnych i częstych.

Czy Risk Score to to samo co PN-N-18002?

Nie – to dwie różne metody. Risk Score używa trzech parametrów (S, E, P) i mnożenia, a metoda według Polskiej Normy PN-N-18002 opiera się na innym schemacie oceny ciężkości następstw i prawdopodobieństwa. Obie metody są dopuszczalne w polskim prawie – pracodawca wybiera dowolną z nich.

Jak obliczyć ryzyko dla całego stanowiska?

Najczęściej jako średnią arytmetyczną wartości R wszystkich zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku, a wynik przypisuje się do kategorii z tej samej tabeli. Przykład obliczenia znajdziesz w przykładowej ocenie ryzyka metodą Risk Score.

Jak często trzeba aktualizować ocenę ryzyka wykonaną metodą Risk Score?

Przepisy nie podają sztywnego terminu – ocenę aktualizuje się przy tworzeniu nowych stanowisk, zmianie środków ochrony, istotnych zmianach organizacyjnych lub technologicznych i po wypadku przy pracy. Metoda Risk Score dodatkowo zaleca przeglądy zależne od kategorii ryzyka: od 5 lat przy ryzyku akceptowalnym do pół roku przy ryzyku dużym.

ryzyko zawodowe on-line

Stanowiska pracy